Seizoenswerk

Camping Kafka is een actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming waarin het wonen op vakantieparken centraal staat. Op campings vind je behalve toeristen namelijk allerlei mensen: niet alleen gescheiden vaders, alleenstaande moeders met kleine kinderen of andere mensen die in de huidige wooncrisis geen passende woning kunnen vinden. In stacaravans en op recreatieterreinen vind je ook heel veel arbeidsmigranten. Yacinth Pos onderzoekt de leefwereld van deze mensen. Lees hier haar eerste ervaringen.


Het is kwart over zes in de ochtend. Vandaag ben ik onderweg naar mijn eerste klus als seizoenswerker. Ik rijd achter een auto met een Pools nummerbord. Zou hij ook onderweg zijn naar zijn werk?

Als ik aankom op de boerderij en uit de auto stap, word ik begroet door het geluid van koeien en een blaffende hond. Een kat strijkt langs mijn benen. Verderop staat de boer op het erf. Hij stuurt iemand op me af. Zijn zoon, zo blijkt.

Kort daarna loop ik met zeven anderen over een gigantisch veld met wortelen. Mijn taak is onkruid wieden. De zoon legt uit dat het onkruid water van de wortelen afneemt. Ondertussen hoor ik gepraat in een taal die ik niet herken. Het komt vanuit het maisveld rechts van ons. ‘Er zijn ook nog wat Polen aan het werk, die zijn in het mais bezig,’ zegt de zoon, als hij mij ziet kijken.

Het werk is zwaar. Acht uur lang voorover bukken. Een ergere houding is er niet voor je rug. Maar om dit werk te kunnen doen zit er niks anders op. Ik vraag aan een van mijn collega’s of we het gaan halen, het hele veld in één dag. Er wordt een beetje gelachen. Dan klinkt er een duidelijke nee. Op het veld is de sfeer gemoedelijk. Ik ontdek dat iedereen uit de omgeving komt of een achtergrond heeft op de boerderij.

Na een paar uur roept iemand: ‘Koffie!’ We rijden met onze auto’s het veld af. En inderdaad, naast het maisveld staat een busje met een Pools nummerbord.

‘Zo, dan kunnen jullie ook wat neerzetten.’ De boerin klapt een tafel uit naast een grote houten hoekbank met daarop wat dunne tuinkussens. Als ik naar binnen stap, zie ik een kleine badkamer, een keukenblok en een stapelbed. Met z’n zevenen nemen we plaats op de bank in de ooit witte stacaravan, aan de rand van het erf. Nu we bijna voetjevrijend naast elkaar plaats hebben genomen, is het onmogelijk ons te houden aan de instructies die we voorafgaand allemaal in een mail hebben ontvangen: houd je aan de richtlijnen van het RIVM. Van anderhalve meter afstand is geen sprake.

We zitten met onze natte sokken rondom de boerin. Ze vertelt ons dat hier eigenlijk twee Roemenen zouden wonen. Maar die zijn volgens haar niet op komen dagen. ‘Mooi is dat,’ wordt er geroepen. De boerin zegt dat ze denkt dat het komt door de gezondheidschecks bij de grens. Ik weet niet precies wat ze bedoelt, maar vraag niet om uitleg. Er wordt gevraagd of we nog wat missen. Het blijft stil. Die dag blijft een terugkerend thema de missende koffiepot.

Na de pauze regent het. We zeulen extra kilo’s modder mee aan onze schoenen en de sfeer verandert. Wat eerst rustgevend voelde – het werk in de buitenlucht, met je handen in de aarde – verandert in een niet-opgeven-mentaliteit. Het vrolijke geklets heeft plaats gemaakt voor een intense stilte. Iedereen is in zichzelf gekeerd aan het werk, uitkijkend naar het uiteinde van de rijen met wortelen. Ik wil niet klagen, maar mijn lichaam begint te protesteren. Nog even doorzetten.

Gedurende de dag hebben we drie pauzes. In de nog geen minuut durende autorit van en naar het veld, zie ik verschillende keren de Polen van het maisveld in hun auto zitten. Jammer dat ze niet bij ons in de stacaravan komen pauzeren.

Aan het einde van de dag krijg ik te horen dat ik de volgende dag niet nodig ben. Mijn collega’s hadden mij hier al voor gewaarschuwd. ‘Zo irritant dat afbellen, ik moet toch mijn huur betalen.’ Ik ben stiekem blij. Ik ben moe. Ik kan praktisch niet meer lopen. Maar ik voel me ook schuldig bij mijn opluchting. Ik heb het lekker makkelijk, ik kom alleen maar een kijkje nemen in de wereld van de arbeidsmigrant. Ik ken de werkstructuren van uitzendbureaus maar al te goed vanuit mijn werk voor Camping Kafka. Werk is onzeker door 0-uren contracten. Maar de kosten voor verblijf en vervoer lopen door.

Die avond duik ik vroeg mijn bed in. Voor ik in slaap val denk ik terug aan de gesprekken in de stacaravan. Ik stel me voor dat twee Roemenen in dat stapelbedje slapen, na een dag zwaar werk. ‘Ze hebben het wel goed voor elkaar zeg, zelfs een afwasmachine,’ werd er geroepen.

We trapten steeds onze schoenen uit voor de deur van de stacaravan. Niet dat het verschil maakte. We waren allemaal zo vies dat de hele caravan onder de modder zat. Was dit de reden dat de Poolse seizoensarbeiders in hun auto bleven zitten? Wilden ze van hun woonplek geen modderpoel maken? Dat lijkt me voor niemand fijn thuiskomen. Of heeft mijn blik te maken met een verschil in mentaliteit tussen het platteland en de stad? Mijn collega’s uit de regio vonden het immers een prima optrekje…


Meer weten over Camping Kafka? Kijk op www.campingkafka.nl of klik hier voor een oneminute over het actieonderzoek.
Heb je vragen? Bel Klaas Burger, 0652073047.

Beeld: Yacinth Pos.

Expertmeeting Lang Leve…!

Balkons
In de maand juni organiseerde het netwerk Lang Leve…! op initiatief van de Academie voor Beeldvorming Lang Leve…! op Zuid. In dit coronaproof programma vol kunst, zin en contact werkten wijkbewoners en professionals uit kunst, cultuur en welzijn samen. Voor het eerst sinds de coronacrisis werden mensen uitgenodigd om naar buiten te komen en vanaf balkons en in het park deel te nemen aan kunst en cultuur.

Actieonderzoek
Sinds 2018 werkt een team van de Academie voor Beeldvorming in samenwerking met maatschappelijke en culturele partners in ‘s-Hertogenbosch aan het actieonderzoek Lang Leve…! Hierin wordt onderzocht hoe door artistieke interventies ontschot kan worden tussen cultuurparticipatie, ouderenbeleid en eenzaamheidspreventie. In de zomer van 2019 vond een succesvolle stedelijke manifestatie plaats. Daarom sprak de gemeente ‘s-Hertogenbosch eind 2019 met het betrokken netwerk af de manifestatie een aantal keer op wijkniveau te herhalen.

En toen kwam de coronacrisis
Middenin de voorbereidingen voor een eerste manifestatie zette de coronacrisis alles op slot. Het netwerk Lang Leve…! besloot het bestaande programma om te buigen of nieuw programma te ontwikkelen. 17 programmaonderdelen vonden in de maand juni plaats binnen de RIVM-richtlijnen.

Mijn moeder
Theatermaker Minou Bosua bracht haar Dance Along Parties naar Zuid: een choreografie uitgevoerd met een grote groep oudere dansers. “Wij staan daar met al die vitaliteit voor een flat te dansen. Dan verschijnt er een eerste vrouw op het balkon. Het is fantastisch en pijnlijk tegelijk. Het was alsof ik tegenover mijn moeder stond. Met haar had ik drie maanden lang alleen contact via de telefoon. Ik heb het isolement dag voor dag zien ontstaan. De wereld wordt dan heel vlug heel klein.”

Grasveldjes
Nana van Moergestel vertelt hoe Dansnest op deze zelfde grasveldjes voor flats Dansvisite 2.0 ontwikkelde: “Hier vind je mensen in hun thuisomgeving, op hun balkon. Het is een nieuwe manier van contact maken.” Waar in de eerste Dansvisite een danser en choreograaf thuis op bezoek komen, bellen in in Dansvisite 2.0 dansers met omwonenden. Het contact krijgt vorm in de beweging.

Stap naar buiten
De lockdown vroeg om een andere manier van werken. “Er was niet veel tijd. We hebben snel een plan gemaakt en zijn direct de wijk ingegaan,” vertelt Paul Cornelissen van Babel. “Dat werkte bevrijdend.”
Babel bracht in samenwerking met verschillende kunstenaars de Buurtserenade naar de wijk. Op flatgalerijen en op grasvelden werden woord voor woord korte gedichten getoond.
“Normaal vragen wij mensen naar ons toe te komen. Nu maakten wij de stap naar waar deze mensen leven,” vertelt Jan van de Lest.

Snelheid
Snel de juiste plek vinden werd mogelijk door ondersteuning van de wijkwerkers van Farent. “Maar om bewoners mee te krijgen zijn wij een langere aanlooptijd gewend,” constateerden wijkwerkers Anine Vloedgraven en Sami Sezin.
“De manifestatie is eigenlijk te kort. Je hebt nu enkel de behoefte zichtbaar gemaakt. Maar,” vraagt Wilma van der Aalst, “hoe verduurzaam je dit?”

€€€€€€€
“Eigenlijk moet je dit soort activiteiten herhalen,” zegt Marga de Leeuw, verantwoordelijk vanuit gemeente ‘s-Hertogenbosch. Hiervoor is een sterkere koppeling tussen welzijn, kunst en cultuur nodig. Dan gaat het ook over de financiële kant: wie wordt waarvan betaald?
“Ik ben enthousiast en doe dit vol overgave,” zegt Gretha Goettsch van Dichter op de Koffie. Ze organiseerde voorleessessies in het park. “Maar het is niet vol te houden dit vrijwillig te blijven doen.”
Janne van Wijnen vertelt over hoe wijkbudgetten en subsidies tot €2.000 snel gegeven kunnen worden. “Je moet alleen de aanvraag doen.” Ze leest voor uit het bestuursakkoord: “Iedereen moet kunnen ontmoeten. We moeten samenwerken als maatschappij om eenzaamheid te voorkomen.” Ze is even stil. “Dat is wat wij hier doen!”
“Hier moet gewoon geld voor zijn,” zegt de wethouder vervolgens.

Doorleren in West
Na de zomer start het netwerk Lang Leve…! met de voorbereidingen van Lang Leve…! in West.


Meer weten over de lessen? Op de website www.langlevedenbosch.nl vind je een beschrijving van alle activiteiten.

Meer weten over het actieonderzoek Lang Leve…!?
Neem contact op met Klaas Burger, 0652073047

Pers over het programma van Lang Leve…! (klik op de titel voor het artikel):
Buurtserenade om eentonigheid tegen te gaan in Bossche Socratesflat, Brabants Dagblad, 30 april 2020
Flatbewoners Zuid worden een beetje choreografen: ‘Een leuk initiatief in deze moeilijke tijd’, Brabants Dagblad, 15 juni 2020.
Groot hart en Ramses Shaffy-lied bij flats in Den Bosch-Zuid, DTV Nieuws, 27 juni 2020.

Fotografie: Sas Schilten

Stage is eng

Stage is inzicht krijgen
Thuis stagelopen werkt niet. Door COVID-19 werd ik gedwongen mijn stage in de duurzame mode-industrie vanuit huis te doen. Het is zeker interessant en leerzaam, maar mij net wat te commercieel. Want is dat nou het belangrijkste, winst maken?

Stage is eng
We leven in een welvarende maatschappij, volop in verandering. Hoe kan ik daar iets voor betekenen? De Academie voor Beeldvorming verhoudt zich tot allerlei vraagstukken. Is dat een plek voor mij? Ben ik goed genoeg om daar te werken? Heb ik al genoeg kennis? Klopt mijn beeld van wat ze nu precies doen?

Stage is ervaren
Nu ben ik hier een maand aan de slag. Het is een hele andere stage dan ik gewend ben. De eerste dag mocht ik zelf het gebouw afsluiten. Het is een stage waar het vooral draait om mijn ontwikkeling. Wat wil ik leren en op welke manier? Ik sluit aan bij een aantal projecten en krijg de ruimte om zelf initiatief te nemen.

Stage is mezelf laten zien
Ik ben iemand die in hokjes denkt. Ik plaats mensen in hokjes en doe dat ook bij mezelf. Ben ik een mode-meisje of eerder een tomboy? Doe ik dit omdat ik ergens bij wil horen of om erachter te komen wie ik ben? Geen idee. Wat ik wel kan zeggen is dat het me soms belemmert.

Stage is onderzoeken
En nu hoor ik je denken – denk ik – andere mensen in hokjes plaatsen is niet oké! Toch? Plaats jij anderen in hokjes? En als je dat doet, waarom doe je dat? En hoe verkeerd is dat eigenlijk?

Ik denk dat ik vooral mensen in hokjes plaats waar ik bewondering voor heb, waar ik nieuwsgierig naar ben, waar ik tegenop kijk. Het is een manier om de wereld te begrijpen.

Stage is uit mijn comfortzone
Tijdens mijn stage ga ik onderzoeken wat deze hokjes betekenen. Ik ga het gesprek aan met de mensen die ik in hokjes plaats, waar ik nieuwsgierig naar ben. Wat zit er achter deze persoon? Wie is iemand los van mijn indruk? En wat denken zij van mij? Mijn bevindingen deel ik eind augustus in een presentatie in de Cactus op de Tramkade in Den Bosch.


Ik ben Meike van Boekel, een 24-jarige student. Ik woon in ’s-Hertogenbosch en studeer in Tilburg aan Fontys Hogeschool voor de Kunsten, Art, Communication and Design. Stop me in een hokje, of niet. Wil je het gesprek met me aangaan, dan sta ik daar zeker voor open. Je kunt me bereiken via meikevanboekel@hotmail.com

Expeditie Lang Leve…!

Bij Jumbo Broeren en op de Pettelaarseweg 206-292 hingen drie fotoseries achter de ramen. Imke Panhuijzen, Nenah Gorissen en John van Hamond bevroegen in samenwerking met Bosschenaren de beeldvorming rondom oud worden in het kader van actieonderzoek Lang Leve…! in 2019. Hoe reageren oudere bewoners uit Den Bosch Zuid hierop? Herkennen zij zich hierin of juist niet?

Geraniums
“Ik zou me hier niet voor laten lenen hoor!”
Stellig distantiëren een aantal bewoners zich van deze fotografie.
“Ik ben veel te actief om achter de geraniums te gaan zitten.”
Binnen de fotografie van Nenah komt haar werk als autonoom fotograaf en als schoolfotograaf samen. Ouderen geportretteerd als scholieren. Een klassenfoto omringd met geraniums. Met humor erbij werkt het stigma extra confronterend. Als je oud wordt mogen er best wat jaren bij, maar liever geen beperkingen.

Verzorgingstehuis
Naar aanleiding van de beelden van John wordt duidelijk dat de rol van ouderen over de jaren heen flink is veranderd. Hij volgde de Turkse Ali en Fahriye die zowel voor hun kleinkinderen als ouders zorgen. Het doet herinneren aan de tijden dat ouders ook in Nederland bij de kinderen introkken.
“Mijn familie in Vlijmen woonde met verschillende generaties bij elkaar. Nu ik zelf ouder ben voel ik me niet meer welkom op plekken waar jongere mensen komen. Ik zou willen dat ik meer gewaardeerd werd.”
Er wordt ook preventief op ingespeeld.
“Het is belangrijk om bijtijds om hulp te vragen, ik heb mijn huis nu al laten aanpassen zodat ik thuis kan blijven wonen. Ik wil liever niet naar een verzorgingstehuis.”

Modefotografie
Een van Imke’s geportretteerden loopt mee met de expeditie. Als een waar model werd ze gestyled en gefotografeerd. Een vervolg op deze serie stond onlangs in de Linda.
Ze krijgt complimenten: “Laten we eerlijk wezen, je bent gewoon een mooie vrouw.”
Maar ook: “Vijf uur bezig voor één foto! Ik weet niet of ik het geduld zou hebben,” aarzelt een ander.
“Zou je het toch niet stiekem willen?”
“Och, vroeger viel ik buiten de boot, ik was lang, had sproeten en rood haar. Ik ben nu niet zo slank meer als vroeger, maar nu ik ouder ben, maakt het me minder uit wat mensen van me denken.”

Klik hier voor de online publicatie met de fotografie van Imke Panhuijzen, Nenah Gorissen en John van Hamond.