Wijkgesprek De Buurtbatterij

19 juni 2019. In Windkracht 5, wijkcentrum van De Groote Wielen, vindt het wijkgesprek plaats over de energiehuishouding van de toekomst. Het gesprek is de afsluiting van De Buurtbatterij: twee jaar artistiek actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming over de energietransitie in De Groote Wielen. ‘Nou ja, afsluiting… Er ligt een helder doel: de bouw van een buurtbatterij op basis van het ontwerp zoals geleverd door schoolkinderen,’ begint Klaas Burger, aanjager van het actieonderzoek.

Transitie
De Buurtbatterij brengt twee dilemma’s bij elkaar: druk achter de voordeur en de energietransitie. De Groote Wielen is een modelwijk: als je je hier een woning kunt veroorloven, draai je volop mee bovenin de middenklasse, met de bijbehorende volle agenda. Maar de burn-out sluimert op de achtergrond. Dit dilemma is als ontwerpvraag voorgelegd aan schoolkinderen uit de wijk: Hoe kan een buurtbatterij hier energie beschikbaar maken?

Ouders
Schoolkinderen zijn aan het werk gegaan. Zestien voorstellen zijn gepresenteerd op een bouwbord tegenover het tijdelijke winkelcentrum in de wijk. Drie zijn door een jury geselecteerd: Het Verborgen Eiland van Zoë en Feike, De Spaarpot van Roza, Pien, Jara en Renske, en Alien van Sarah, Floor, Fiene, Sara en Karlijn. Ton van Helvoort, wijkmanager en jurylid, vertelt dat er op dit moment wordt gewerkt aan doorontwikkeling. ‘Het glow-in-the-dark fietspad, onderdeel van Alien, willen we realiseren op de brug die over drie jaar wordt opgeleverd.’ De overige ideeën zullen na de zomer worden uitgewerkt.

Terugkijken
In samenwerking met betrokkenen wordt teruggekeken op twee jaar actieonderzoek. Wat betekenen de ontwerpen van schoolkinderen voor de huidige bewoners? ‘De energietransitie gaat niet alleen maar over de hoeveelheid CO2 die we uitstoten. Het gaat ook over de keuzes die we maken,’ zo stelt Melle Smets, als kunstenaar betrokken bij het actieonderzoek. ‘In die zin zie je dat de volle levens zorgen voor transitiearmoede,’ vult Klaas aan. ‘Er is nauwelijks ruimte voor dingen die we nog niet weten.’

Aandacht
In drie groepen wordt gekeken hoe de energiehuishouding van de toekomst vorm krijgt: binnenshuis, op straatniveau en in de wijk. ‘Vroeger was mijn vader kostwinner. Mijn moeder was gestopt met werken. De energie thuis kwam voort uit haar aandacht.’ Daardoor was er tijd en rust. ‘Nu “begeleiden” tweeverdieners de kinderen en worden er samen dingen gedaan ter ontspanning.  Ik vind het echt spannend hoe we in de toekomst onze energie verdelen tussen thuis en werk,’ vertelt een wijkbewoner.

De wijk bestaat niet meer
‘Het belangrijkste is dat mensen zich thuis voelen in hun directe leefomgeving,’ zegt Frans, een van de eerste betrokken bewoners. Hij vertelt over een appgroep die hij startte. ‘Er zaten bewoners in uit twee straten. Doel was om met elkaar ideeën te verzamelen voor De Buurtbatterij.’ Opeens stapten bewoners van de andere straat een voor een uit de appgroep. Digitaal organiseren van verbanden groter dan de straat is dus niet zo makkelijk. Inderdaad: ‘Netwerk groter dan je directe buren is niet langer je wijk,’ stelt Ruud Geven, van debatcentrum Ruw, even later in een column. ‘Vrienden, werk, familie,  het zijn netwerken verspreid over de regio. Je kunt je afvragen of de wijk in deze zin nog wel bestaat.’

Wijk is wel belangrijk
Diezelfde wijk is wel belangrijk voor de gemeente. Voorzieningen worden op wijkniveau getroffen. Dit geldt ook voor de energietransitie. Cees schiet in de lach: ‘Gezamenlijke vijanden helpen hier. Kijk hoe de wijk zich organiseert in verzet tegen de plannen voor windmolens.’ Maar hoe dit verder werkt, is nog onduidelijk. ‘Vroeger speelden we buiten. Nu is er de digitale cocon.’ Een makelaar zegt stellig: ‘Mensen snappen de energietransitie nog niet. Er is geen helder model waarbinnen we er aan kunnen werken. Dus wachten ze op de overheid.’ Ondertussen verandert er veel: industrialisatie in de bouw, duurzame materialen, collectieve ketelhuizen in de wijk en levensloopbestendige woonvormen. ‘Hoe lang heeft het geduurd van kolen naar gas? Deze transitie is minstens zo heftig.’

Vervolgstappen
Na de zomer werkt de jury in samenwerking met de kinderen, hun ouders en het artistieke team van De Buurtbatterij aan de doorontwikkeling van de Buurtbatterijen die door schoolkinderen zijn ontworpen. Zo moet de kijk van schoolkinderen, de volwassenen van de toekomst, op de energietransitie zichtbaar worden. Tegelijk gaan Melle en Klaas actieonderzoek herhalen in Rotterdam, in een wijk met meer sociale huurwoningen. Zo ontstaat vergelijkingsmateriaal: Zouden mensen hier ook uit een Whatsappgroep stappen als het voelt als een straat te ver? Zal ook daar de transitiearmoede opspelen? Of is er in een minder rijke buurt juist meer improvisatievermogen?


Artistieke leiding en onderzoek: Klaas Burger
Doorontwikkeling: Melle Smets
Projectcoördinatie en educatie: Susan Meijburg
Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven
Betrokken scholen: Kindcentrum De Groote Wielen, Wittering.nl
Financiering:  Gemeente ’s-Hertogenbosch, The Art of Impact, VSBfonds
Overige betrokkenen: Farent Welzijn, Wijkraad De Groote Wielen, bewoners uit en professionals betrokken bij de wijk
Beeld: Mike Harris

Lang leve ‘s-Hertogenbosch!

Draagvlak
Het is het hoogtepunt van het artistiek actieonderzoek Lang Leve…!: de manifestatie van donderdag 27 juni 2019 in de Bank van Leening. Nadrukkelijk is het geen afsluiting. Wat tot anderhalf jaar geleden vooral projectmatig en op eilandjes gebeurde, is gegroeid tot een brede Bossche beweging.

‘De organisatie vertelde me dat ik niet al te veel mensen kon verwachten op dit tijdstip, maar ik ben positief verrast,’ zegt Erik de Rooij, directeur van Farent, om 10 uur ’s ochtends tegen de meer dan honderd aanwezigen. Er is drukte en levendigheid op de markt waar diverse initiatieven zich presenteren. Van de seniorenbus tot een fotografisch onderzoek, van de Wakkere Ouderen tot studenten illustratie/animatie van kunstacademie AKV|St. Joost.

Stad van je oma
Onder leiding van Hedy d’Ancona arriveert even later de jury van de BNG Lang Leve Kunstprijs. Wethouder Huib van Olden heet haar welkom in ’s-Hertogenbosch, ‘…soms spottend de “stad van je oma” genoemd. Maar over 15 jaar is een op de vier Bosschenaren 65 plus. Een op de vier mensen valt in de leeftijdscategorie van je oma. Wat als je oma gelijk heeft? Wat als Den Bosch de ideale stad is om oud te worden?’ Heeft de stad dan recht op de prijs? We zullen het zien, met de manifestatie dingt ’s-Hertogenbosch in elk geval mee naar deze prijs. De uitslag volgt dit najaar.

Actieonderzoek
Klaas Burger, artistiek leider bij de Academie voor Beeldvorming, krijgt daarna 30 minuten de tijd om te laten zien wat er allemaal is bereikt in het actieonderzoek. ‘Ik ga proberen jullie overzicht te geven, maar er haken nog steeds nieuwe mensen en organisaties aan.’

‘We hebben een actieagenda opgesteld, vanuit vijf domeinen: informatievoorziening, mobiliteit, achter de voordeur, veerkrachtige netwerken en integrale samenwerking.’ Telkens staat er iemand anders naast Klaas op het podium. Een van de kersverse combinatiefunctionarissen, Luc Vorselaars, vertelt over zijn opdracht om de kloof tussen zorg, welzijn, kunstexpressie en cultuurparticipatie te dichten. Rob Van Doleweerd legt uit wat hij doet met Kameraden: mensen uit verschillende generaties gaan samen naar een voorstelling of voetbalwedstrijd. Nana van Moergestel van Dansnest verhaalt over de ontwikkeling van Dansvisites. We bekijken de film van Jesse Bom, over de visite bij Rien. Rien zit zelf vooraan, hij staat op en neemt een daverend applaus in ontvangst.

Klaas’ presentatie loopt ondertussen uit. ‘We zitten op dit moment midden in de ontwikkeling van een samenwerking met de dansers van Dansnest en het Jeroen Bosch Ziekenhuis, om de kennis uit dans en choreografie te gebruiken om het medisch contact tussen arts en patiënt te openen voor vragen over zingeving en menselijk contact.’ Hij kijkt Marco van Geffen van het ziekenhuis aan. ‘Vind je het goed als we dit deel omwille van de tijd skippen?’ Tegen de zaal en de jury: ‘Wil je hier meer over weten, spreek Marco dan aan op de markt.’

Leiden en volgen
Hoe het actieonderzoek als een gezamenlijke oefening kan worden gezien wordt me nog meer duidelijk in de dansvoorstelling van Dansnest. We worden gevraagd mee te doen. In paren, het liefst bestaande uit verschillende generaties. Verderop danst Henk, die ik ken uit het stadsgesprek Lang Leve…! in januari. Ik dans met Pauline. Ik voel het gewicht van haar arm op de mijne.

We worden uitgedaagd om aan te voelen wie wanneer de leiding neemt. Door steeds minder aan te raken. Stiekem wel lastig. ‘Met de hele arm voel ik het tenminste,’ zegt Pauline. Bij het stadsgesprek werd duidelijk dat leiden en volgen een essentiële rol in het dansen heeft. Vandaag hoor ik Marco deze termen benoemen als manier om de stap te maken van de medische blik naar positieve gezondheid.

Experimenteren
‘Tijdens de pilot met Dansnest werd duidelijk hoeveel we kunnen leren van dans als het gaat om het contact tussen zorgverleners en patiënten. Wanneer heeft iemand begeleiding nodig, wanneer wil iemand zelf de touwtjes in handen? We gaan dit verder ontwikkelen, hopelijk in samenwerking met andere zorgpartners in de stad,’ vertelt Marco me.

Er wordt meer geëxperimenteerd met werkvormen. De gemeente Den Bosch zette een Social Challenge uit voor culturele interventies tegen eenzaamheid bij ouderen. ‘Je kan een subsidieregeling treffen, maar dan krijg je toch andere reacties. En moet je kijken, tweeëntwintig inzendingen. Dat zijn tweeëntwintig groepen mensen die zich over dit vraagstuk hebben gebogen!’ Initiatiefnemer Robèrt Wit: ‘We gaan met 16 van hen kijken hoe we hier een vervolg aan kunnen geven.’

Gemeenteraad
De jury gaat in gesprek met de partners uit het actieonderzoek. Hoe ver is ’s-Hertogenbosch op weg naar wat zo mooi Age Friendly Cultural City heet? ‘Aan de foto’s van John van Hamond zien we dat er ook aandacht is voor ouderen met een andere culturele achtergrond, maar waar vind je de overlap met de mensen die hier aanwezig zijn?’ vraagt juryvoorzitter d’Ancona. ‘En wie neemt de verantwoordelijkheid als het onderzoek is afgelopen? Hoe zorg je dat er blijvend geld wordt ingezet?’ ‘Ik merk hier dat dit leeft in de stad, maar hoe maak je dat duidelijk aan een gemeenteraad? Dit doet lichamelijk iets met je, maar dat is iets anders dan een beleidsnota,’ stelt jurylid Neske Beks.

Dood
De manifestatie viert het leven uitbundig. Tijdens Minoux’ voorstelling ‘Moeder mag niet dood’ blijkt dat moeder nog leeft en op haar 88ste van IJmuiden naar Den Bosch is gereisd. Daar dansen we op! Hoe lang? ‘Tot je 170ste.’ ‘Tot je 205ste!’ Aldus de voorstelling. Maar ik voel ook verdriet als ik een citaat van Loek van Steenbergen teruglees, die vanuit de Stichting Actieve Senioren betrokken was bij het actieonderzoek. Hij is in april overleden. Dat is oud worden ook.

De dood komt steeds dichterbij. Hoe accepteer je dat? Minoux onderzoekt hoe theater als katalysator kan fungeren om contacten te leggen. Om verlangens weer aan te wakkeren. Dat werkt, want de zaal danst alsof ze nooit zal sterven. Bij het stadsgesprek vroeg Loek zich af hoe je ervoor kan zorgen dat contact waarde krijgt. Nou, onder andere zo…

Rust zacht, Loek, en lang leve ‘s-Hertogenbosch!


Tekst: Malou van Doormaal
Beeld: Mike Harris

Meer informatie over het actieonderzoek Lang Leve…! vind je hier.

Manifestatie Lang Leve…!

In het afgelopen jaar is een stadsbrede beweging gegroeid, die werkt aan een leeftijdsvriendelijke stad. Hoe kan ‘s-Hertogenbosch zo worden georganiseerd dat het fijn is om hier oud te worden? Hoe kunnen seniorennetwerken, culturele podia, zorg- en welzijnsorganisaties en de gemeente zo samenwerken dat oudere Bosschenaren blijven meedoen? Op 27 juni willen we je graag laten meemaken wat er allemaal is bereikt en welke plannen klaar liggen.

Wanneer? Waar?
Wanneer? 27 juni, inloop vanaf 09:30 uur. Van 10:00 tot 15:00 uur is er doorlopend programma.
Waar? Bank van Leening / Bij Katrien, Schilderstraat 33, ‘s-Hertogenbosch.

Een greep uit het programma:
– Interactieve dansvoorstellingen door Dansnest.
– Uitkomsten van het actieonderzoek Lang Leve…! in samenwerking met: Stichting Actieve Senioren, Jeroen Bosch Ziekenhuis, Dansnest, Farent, Van Neynsel, gemeente ‘s-Hertogenbosch, Wakkere Grootmoeders, Babel, Willem Twee, Theater aan de Parade, Design Museum, Theaterfestival Boulevard, Kameraden, Volksuniversiteit Den Bosch, Bossche ouderen en kunstenaars.
– Presentatie van fotografisch onderzoek over oud worden in ‘s-Hertogenbosch, a.k.a. ‘de stad van je moeder’, door John van Hamond, Nenah Gorissen en Imke Panhuijzen.
– Presentatie van Dansvisites door Dansnest en filmmaker Jesse Immanuel Bom.
– Een optreden van Minoux met de voorstelling ‘Moeder mag niet dood’.
– Muzikale optredens.
– Werk van studenten van Kunstacademie AKV | St. Joost.
– Presentatie van de challenge ‘De Kunst van verbinding’.
– Acties door Wakkere Ouderen en Wakkere Grootmoeders.
– En nog veel meer.

Bijzonder bezoek
Hedy d’Ancona en haar medejuryleden komen namens het Fonds Cultuurparticipatie onze stad beoordelen in het kader van het programma Age Friendly Cultural Cities. Hoe leeftijdsvriendelijk is onze stad? Hoe toegankelijk zijn kunstparticipatie en cultuurbeleving voor de ouder wordende inwoners?


Beeld: Imke Panhuijzen (eerste foto), Nenah Gorissen (tweede foto), John van Hamond (derde foto), Mike Harris (overige foto’s).

Klik hier voor meer info over artistiek actieonderzoek Lang Leve…!

De een betaalt, de ander wordt betaald

Duurzaamheid – gaat dat over energiebronnen, massaproductie, mobiliteit of de oorsprong van materialen? Of gaat het over de gevolgen van ons gedrag voor anderen? The Turn Club reist van 4 tot en met 12 juni met acht kunstenaars naar het Green Culture Festival in Montenegro. Niet met het vliegtuig, maar met de trein. Namens de Academie voor Beeldvorming reist Malou van Doormaal mee. Onderweg worden bijdragen ontwikkeld aan het duurzaamheidsdebat.

Sociaal consument
“Net als alle commerciële producten lijken sociale contacten steeds makkelijker vervangbaar te zijn,” stelt Malou. “Werkgevers huren ZZP’ers in of werken met tijdelijke contracten, online daten maakt van de liefde een sollicitatie naar de perfecte kandidaat. Het laat-kapitalistisch systeem geeft ons de kans ons ook in het sociale leven als consument te gedragen.”

Op reis zoekt Malou contact met mensen die de reis mogelijk maken: treinpersoneel, schoonmakers, winkelmedewerkers of obers. “Wij zijn een bevoorrechte groep professionals die tijd en geld hebben om deze reis te maken. Maar wie maakt dat eigenlijk mogelijk? Ik zoek contact met mensen in dienstverlenende beroepen, omdat hier de relatie met kapitaal expliciet wordt. De een betaalt, de ander wordt betaald. Wat kan er nog meer? Hoe kun je de relatie met deze mensen verduurzamen?”

Familie
“De gedachte dat alles maakbaar is, heeft veel contacten geformaliseerd. Verplegers, buschauffeurs, schoonmakers, of kassamedewerkers hebben allen een specialistische verantwoordelijkheid. Waar de groenteboer vroeger naast zijn handel ook een praatje maakte en geestelijke bijstand kon verlenen, gaan we nu naar de psycholoog.

Hier tegenover is bijvoorbeeld familie heel waardevol, omdat dit een netwerk is van mensen die je niet zelf kiest. Daardoor kom je ook in contact met mensen die heel ander werk doen, van andere muziek houden of een tegenovergestelde politieke voorkeur hebben. Daar moet je je ondanks alles tegenover verhouden. In de rest van je leven kun je andersdenkenden steeds gemakkelijker uit de weg gaan.”

Gert-Jan
Malou maakte als startpunt voor haar reis een broche: een wc-sluiting, die op rood of wit gezet kan worden, gekocht bij Weijntjes in Den Bosch: “Hang- en sluitwerk, sinds 1884.” Lachend: “Toen Gert-Jan, de winkelmedewerker, mijn vraag begreep, heeft hij bijna heel de broche voor mij gemaakt!”

“De broche geeft aan of ik wel of geen ruimte heb. In mijn dagelijkse leven is er allerlei afleiding. De reis schept opeens heel veel ruimte voor onderzoek. Met de broche kan ik aangeven dat ik beschikbaar ben.” Malou hoopt meer van dit soort momenten te creëren tijdens haar reis. “Je ziet hoe simpel het gaat. Buiten de gebaande paden ontstaat contact en enthousiasme. Kijk naar Gert-Jan: hij maakt een broche voor mij.”

Green Culture Festival
Door mensen meer als familie te benaderen, hoopt Malou ingrediënten te vinden om sociale contacten te verduurzamen. “De tijdelijkheid van contacten draagt bij aan stress en eenzaamheid. Hoe kun je contacten, ondanks hun tijdelijkheid, een andere duur geven?”

Op reis naar Montenegro zal Malou haar diensten aanbieden aan werkende mensen. “Zo hoop ik te zien wat er nodig is om contact te verduurzamen.” De uitkomsten van wat Malou en de andere makers onderweg onderzoeken, zijn op 8 en 9 juni te zien tijdens het Green Culture Festival in Montenegro. Na de treinreis terug, worden de resultaten ook in Nederland getoond, bijvoorbeeld op 10 en 11 oktober bij De Proeftuin in De Kleine Aarde in Boxtel.

Hier kun je Malou volgen op haar reis.

Beeld: Malou van Doormaal

BUURTBATTERIJEN VOOR DE GROOTE WIELEN

Wat? Onthulling bouwbord door Mike van der Geld, wethouder duurzaamheid en cultuur
Wanneer? Woensdagavond 29 mei, 20:00 uur
Waar? Het bouwbord komt te staan op de hoek Groote Wielenlaan – Vlietdijk, tegenover de AH.

Positieve energie
Waar krijg je positieve energie van? Hoe kun je energie delen? Hoe gaan we met onze energie om in 2030? Met deze vragen zijn leerlingen uit groep 6 – 8 van Kindcentrum De Groote Wielen en Basisschool Wittering.nl aan de slag gegaan. Ze hebben van alles bedacht: een wifi-vrije camping, waardoor er ruimte ontstaat voor ontmoeting en spel, geld gratis maken, zodat er minder gewerkt hoeft te worden, of een nationale spierkrachtdag.

Actieonderzoek
De jonge ontwerpers doen hun voorstellen in het kader van De Buurtbatterij, het nieuwste actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming. Bewoners van De Groote Wielen, professionals actief in de wijk en kunstenaars zoeken hierin samen hoe onze samenleving zich voorbereidt op de energiehuishouding van de toekomst. Juist in een wijk zoals De Groote Wielen is dit spannend. Wijkbewoner Frans Verhaaren, vanaf het eerste moment betrokken, vertelt: ‘Flink wat mensen hier in de wijk ervaren dagelijks druk. Tweeverdieners werken fulltime om de hypotheek te betalen en te zorgen voor kinderen. Hoeveel tijd blijft er over om bezig zijn met veranderingen in onze samenleving of met sociale samenhang?’

Ambitieus en mondig
Klaas Burger, artistiek leider van de Academie: ‘In De Groote Wielen wonen ambitieuze en mondige mensen. Kijk naar burgerinitiatieven rondom zonnepanelen, of tegen windmolens. Tegelijk zijn de levens zijn vol. Dus er spelen belangrijke vragen: Hoe maak je tijd vrij voor experiment? Hoe innoveren we ons energieverbruik? Hoe vermijd je de burn-out?’

Energiehuishouding
De grootste ontdekking was dat de vraag naar windmolens of zonnepanelen, sociale samenhang en de dreiging van de burn-out allemaal draaien om de manier waarop we met onze energie omgaan. ‘Vanuit dit inzicht hebben we kunstenaar Melle Smets betrokken,’ vertelt Klaas. ‘Hij maakt in zijn Human Power Plant voelbaar hoe we de energievraag in onze samenleving weer persoonlijk kunnen maken. Het gaat niet alleen maar over CO2-uitstoot, maar ook over waar we onze tijd aan willen besteden.’ In samenwerking met Smets werd een lessenserie vormgegeven. ‘Kinderen onderzochten hoe het is om geen elektrische apparaten te gebruiken of gezamenlijk gebruik van elkaars kracht en plezier centraal te stellen. We nodigen bewoners van De Groote Wielen van harte uit de resultaten van het actieonderzoek te komen bekijken en zich waar mogelijk bij ons aan te sluiten!’

Programma
Aan het bouwbord is een breder programma verbonden:

Woensdag 29 mei, 08:30 u: Filmpremiere. Kinderen presenteren hun buurtbatterijen. Een jury beoordeelt de ideeën. Locatie: Windkracht 5. Graag aanmelden!

Woensdag 29 mei, 20:00 u: Feestelijke onthulling bouwbord door Mike van der Geld. Top drie jury. Buurtborrel. Locatie: hoek Groote Wielenlaan – Vlietdijk. Zie hier het facebookevent.

Tussen 29 mei en 19 juni: Kleinschalig programma. Bijvoorbeeld: een avond over buurtcohesie in samenwerking met de Bronkade, een rondleiding over de energietransitie, of een avond i.s.m. jongeren uit De Groote Wielen. Meer info volgt binnenkort op debuurtbatterij.nl!

Woensdag 19 juni, 20:00 u, inloop vanaf 19:45 uur: Alles komt bij elkaar in het Wijkgesprek over de energiehuis-houding van de toekomst in De Groote Wielen, georganiseerd i.s.m. bibliotheek ’s-Hertogenbosch. Locatie: Windkracht 5.

Heb je vragen? Wil je meedoen of zelf programma inbrengen of je aanmelden voor de filmpremiere? Neem contact op met Susan Meijburg, susan@academievoorbeeldvorming.nl of kijk op debuurtbatterij.nl.


De Buurtbatterij is een actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming en wordt mede mogelijk gemaakt door KC De Groote Wielen, Wittering.nl, gemeente ‘s-Hertogenbosch, The Art of Impact, VSBFonds, Farent, Babel, Windkracht5, en bewoners van de Groote Wielen.

Artistieke leiding en onderzoek: Klaas Burger
Doorontwikkeling: Melle Smets
Projectcoördinatie en educatie: Susan Meijburg
Zakelijke leiding: Monique Van de Wijdeven
Vormgeving bouwbord: Nearest Neighbour
Plaatsing bouwbord: Jean-Paul Jennen
Betrokken scholen: Kindcentrum De Groote Wielen, Wittering.nl
Financiering: Gemeente ‘s-Hertogenbosch, The Art of Impact, VSBfonds
Overige betrokkenen: Farent, Wijkraad De Groote Wielen, Babel, bewoners uit en professionals betrokken bij de wijk
Fotografie: Mike Harris

Hoe ziet oud worden er uit?

Imke Panhuijzen, John van Hamond en Nenah Gorissen zijn aangesloten bij het actieonderzoek Lang Leve! Elk werkt vanuit een andere invalshoek: Imke is modefotograaf en fotografeert voor bijvoorbeeld Het Parool en de Volkskrant. Nenah maakte in samenwerking met ouderen portretten over liefde en intimiteit. John werkt als documentair fotograaf al langere tijd in bijvoorbeeld de Graafsewijk. De vraag aan hen: hoe kan de beeldvorming rond ouderen in ’s-Hertogenbosch meer divers en representatiever worden? Want dat er speelruimte onbenut blijft, is duidelijk geworden in het actieonderzoek. “Kijk maar hoe stockfotografie” (gratis online beschikbare fotografie) “ouderen neerzet als mensen met grauwe kleding en grijze haren,” stelt Imke.

Volkstuintjes
“Mijn beeld van ouderen in Den Bosch bestond vooral uit witte mensen met grijs haar, al dan niet in een verzorgingshuis.” John van Hamond benaderde een aantal vertegenwoordigers uit de Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse gemeenschap. “In de eerste gesprekken valt op dat mantelzorg belangrijk is. Ouderen gaan vaak niet naar een verzorgingstehuis, maar wonen in bij de kinderen. Dat is soms lastig voor nieuwe generaties, die een druk leven leiden.” Andere aanknopingspunten die naar voren komen zijn georganiseerde activiteiten, zoals busreizen naar moskeeën, het zwembad in Waalwijk, en: “Volkstuintjes. Heel veel senioren uit de Turkse of Marokkaanse gemeenschap hebben een volkstuin.”

Rijk
Imke Panhuijzen laat een portrettenboek rondgaan vol ouderen in kleurrijke kleding: ‘Advanced style: older & wiser’ van Ari Seth Cohen. “Cohen schrijft dat kleding depressie kan tegengaan. Ik verbaas me er over dat ouderen vaak letterlijk grijs, bijna onzichtbaar, worden weergegeven. Waarom zie je niet dat mensen een leven rijk aan gevoel en verhaal leiden?” Panhuijzen heeft een oproep verstuurd om ouderen thuis te fotograferen. “Iedereen heeft een zekere vorm van ijdelheid in zich. Ik neem een scala aan extravagante kleding mee. Ik hoop mensen mooi en respectvol te fotograferen. Tijdens een fotoshoot ontstaat er vrijheid en durven mensen meer dan ze denken.”

Huid
Waar Imke kleding als expressiemiddel inbrengt, richt het werk van Nenah Gorissen zich juist op de blote huid. Op zoek naar een intieme belevingswereld ontmoet ze als autonoom fotograaf modellen vaak meerdere keren. “Best wel een contrast met mijn parttime werk als schoolfotograaf. Dan heb ik 15 seconden per kind.” Ook zij deed een oproep – met enkele beelden waarop huid te zien is die normaal onzichtbaar blijft. “Sommige mensen vinden dit confronterend. Maar waar zit dan de ruimte tussen te braaf en te confronterend?” Nenah deed een eerste fotosessie met Marijke (81). “De oudere huid ziet er kwetsbaar uit. Tegelijk kunnen het bewustzijn van een 25- en een 80-jarige even diep gaan. Hoe laat je dit zien?”

Resultaten van het fotografische onderzoek worden gepresenteerd tijdens de manifestatie Lang Leve! op 27 juni. Meer informatie volgt snel.


Tekst: Malou van Doormaal.
Procesbegeleiding: Mike Harris.
Beeld: www.johnvanhamond.com; www.imkepanhuijzen.com; Nenah Gorissen.
Financiering: Fonds Cultuurparticipatie, VSBfonds, gemeente ‘s-Hertogenbosch en The Art of Impact.

Dans als aandachtsoefening

De stad van je moeder
“De generatie die nu de oudste is, was jaren gewend om in dienst te staan van gezin en familie: zorgen voor de kinderen, brood op de plank. Dan is de luxe van kunstbeleving niet altijd vanzelfsprekend, laat staan dat mensen naar culturele activiteiten gingen.” Ik spreek Nana van Moergestel en Neel Brans van Dansnest over hun zoektocht binnen Lang Leve!, het actieonderzoek naar de beeldvorming rond ouderen in ’s-Hertogenbosch, ook wel ‘de stad van je moeder’.

“We gaan vanuit dansinterventies de ontmoeting aan met senioren en met professionals.” Bevindingen worden gedeeld met partners uit de kunst-, cultuur-, zorg- en welzijnssector. “Het is voor ons een uitdagend traject. Normaal zijn we gewend om naar een dansproductie toe te werken, nu zijn interventies een manier om kennis op te halen over de leefwereld en behoeften van ouderen. Hierdoor moeten we met veel meer geduld te werk gaan.”

Dans
Dansnest is begonnen met dansinterventies in appartementengebouw Badeloch en Van Neynsel locatie Antoniegaarde. “Hoe ouder je bent, hoe meer je omringd bent met ouderen of met professionals die met je omgaan omdat je oud bent. Wij komen daar binnen met een danser die jaren jonger is. De interactie die dan ontstaat zorgt voor ander contact.”

Een aantal mensen die dansers ontvingen, zijn mee geweest naar lunchconcerten bij Willem Twee Concertzaal. “Na afloop van de lunchconcerten ontmoeten we elke veertien dagen betrokkenen bij het actieonderzoek. Maar juist deze ouderen meenemen was spannend. De rollator paste niet goed in de auto. Een gehoorapparaat bleek zeer gevoelig voor het geluid van de muzikanten en er moesten medicijnen geslikt worden tijdens het concert. Je voelt hoe uitdagend het is om nieuwe ervaringen aan te gaan.”

Vervoer
“Het probleem van vervoer komt telkens terug.” Soms als excuus, meestal omdat het echt lastig is, vanwege speciale zorg of om het überhaupt geregeld te krijgen. “Daarnaast merken we dat ouderen leven in een krimpend netwerk. Dan raak je gewend aan praten over wat niet meer kan. Juist de energie van dans helpt om deze gewoonte te doorbreken. Want opeens staat iemand te dansen. Mensen blijken zo tot meer in staat dan ze dachten.” Deze ontdekking heeft geholpen de interventies door te ontwikkelen als “Dansvisite”.

Grandparents only
Een volgende stap werd gezet in samenwerking met jonge dansers van Danserswijk, die wekelijks dansen in Babel (vroeger De Muzerije). “Onderzoek wijst uit dat grootouders vaak een geluksgevoel ervaren bij hun kleinkinderen. Tijdens de puberleeftijd zie je dat het contact met opa en oma minder wordt. Daarom wilden we onderzoeken of een gezamenlijke kunstbeleving daar iets in kan betekenen. De jongeren werkten aan een choreografie waarbij de grootouders deel konden nemen. ” Maar dit bleek kwetsbaarder dan gedacht. “Normaal dansen zij voor hun eigen plezier. Maar hoe kan je jouw hobby inzetten, dat het ook iets voor iemand anders betekent? Dat is best een grote verantwoordelijkheid. ” Toch: alle dansers van Danserswijk kwamen later die maand naar het stadsgesprek Lang Leve! in de Stadsbibliotheek; het kwartje was gevallen.

Meanderflat
Sinds enkele weken werkt Dansnest met bewoners van de Meanderflat in de Kruiskamp. Bij de eerste dansvisites werd samengewerkt met zorgbehoevende ouderen. Nu ligt de focus op zelfstandig wonende ouderen, die de weg naar het culturele aanbod beperkt weten te vinden. Of deze ouderen eenzaam zijn? “Nee, die vraag doet er voor ons helemaal niet toe. We zoeken ouderen die nieuwsgierig zijn en open staan voor nieuwe ervaringen.”

“Tijdens de dansvisites gaan bewoners door met hun dagelijks leven. De dansers laten zich hierdoor inspireren en gaan aan het werk.” Speels ontstaat er een wisselwerking. “Je ontdekt hoe iemand in het leven staat. En opeens staat iemand te dansen in haar eigen huis. Wonderbaarlijk hoe makkelijk dat gaat!” De dansvisites worden door flatbewoners vol overtuiging opgepakt. “Onze aanwezigheid lijkt een vuurtje aan te wakkeren. Oudere bewoners willen graag meer contact met werkenden in de flat. Ze willen hiervoor een festival organiseren. Ideale plek natuurlijk om de registraties van de dansvisites te laten zien.”

Jeroen Bosch Ziekenhuis
Hoe maak je de opgedane kennis in al deze projecten overdraagbaar? Het Jeroen Bosch Ziekenhuis bleek hier een bijzondere partner. “Ook zij werken veel met ouderen. En ze moeten net als wij continu improviseren in het contact met de ander. Maar onze expertise in hoe je met contact en aanraking omgaat is anders.” Zorgcontact is geformaliseerd. Een arts mag bijvoorbeeld niet op iemands bed gaan zitten. “Voor dansers is het vanzelfsprekend dat je iemand persoonlijk en fysiek benadert. Je wordt heel gevoelig voor het soort aandacht waar iemand behoefte aan heeft.”

Doel is een dansproduct te ontwikkelen waarin zorgprofessionals worden uitgedaagd om de expertise uit dans te gebruiken in hun dagelijkse praktijk. “Wat als je de interactie tussen zorgverlener en patiënt of cliënt ziet als een choreografie van twee dansers? Wat voor contact is er dan mogelijk? En hoe biedt dit andere contact ruimte voor gesprek over zingeving en cultuurbeleving?”

Nieuwsgierig?
Dansvisites, Grandparents Only en de samenwerking met het Jeroen Bosch Ziekenhuis zijn allemaal te beleven op de manifestatie Lang Leve! op donderdag 27 juni in de Bank van Leening aan de Schilderstraat.


Tekst: Malou van Doormaal
Beeld: Mike Harris, tijdens Grandparents Only, december 2018 in Babel (voorheen De Muzerije)
De interventies van Dansnest maken deel uit van Lang Leve!, het actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming naar oud worden in ‘s-Hertogenbosch.

Podium voor jonge makers

Het afgelopen jaar vonden meerdere exposities plaats in de Cactus, het productiehuis dat de Academie voor Beeldvorming ontwikkelde in De Mengfabriek. De eerste serie vond plaats onder de naam <3CORE. Een tijdelijk kunstenaarscollectief van recent afgestudeerden zette in vijf weken vijf korte solo-exposities neer. Thom Brand, Niko Riedinger, Paul Nieboer, Martijn Linssen en Ian Skirvin vormden zo een dynamische estafette. Ook de studenten van AKV St. Joost voelen de noodzaak om te experimenteren buiten de muren van de academie. Zo vormde zich het multidisciplinair initiatief Ongekend. Op zoek naar locaties kwamen ze in bij de Academie voor Beeldvorming in De Mengfabriek terecht. Met Beduusd zetten ze een expositie neer met geëngageerd werk plus loterij. Tijdens Ingeblikt lag de focus op videowerken en werd de ruimte ingericht als minibioscoop. Donderdag 21 maart is het volgende event van Ongekend. Op de tentoonstelling Lieveling wordt niet alleen het werk van studenten getoond, maar ook hun inspiratiebronnen. Wat zijn de lievelingsboeken, -films en -schilderijen die inspireerden tijdens het maakproces? Er is werk te zien van Charlotte Bol, Tim van Iersel, Wanda Tiersma, Sophie van der Waard. Komt dat zien en ontmoet je nieuwe favoriet! Beeld: Mike Harris, tijdens <3CORE / Niko Riedinger. Tekst: Malou van Doormaal

Reactie op woonvisie ‘s-Hertogenbosch

Mijn naam is Klaas Burger. Ik sta hier als artistiek leider van de Academie voor Beeldvorming. We zijn gevestigd in De Mengfabriek op de Tramkade en doen aan artistiek actieonderzoek. Dit betekent dat we vanuit een urgente maatschappelijke vraag verantwoordelijkheid nemen voor artistieke productie.

U kent ons misschien van het pop-up restaurant dat we samen met bewoners van de noodopvang in Rosmalen runden op de Tramkade en in buurthuizen in de stad. Of van Lang Leve!, waarin we de samenhang tussen kunstbeleving, cultuurparticipatie en positieve gezondheid in onze stad stimuleren. Onlangs organiseerden we met de bibliotheek een stadsgesprek over dit vraagstuk. In al onze projecten zoeken we samenwerking met professionals en beleidsmakers die verantwoordelijkheid dragen op het onderzoeksgebied. Vandaar dat ik hier vanavond voor u sta.

Woonmarkt
De laatste jaren stuiten we namelijk steeds meer op vragen die samenhangen met de gespannen woonmarkt. Ik wil u meenemen in twee actieonderzoeken die een interessante spiegel bieden voor uw woonvisie 2019-2020. Allereerst vertel ik u iets over Camping Kafka en vervolgens over De Buurtbatterij.

Camping Kafka
Camping Kafka is in 2015 gestart vanaf vakantieparken en campings. Plekken zoals Dierenbos / Vinkeloord zijn vindplaats geworden van mensen die vastlopen in de woonmarkt: alleenstaande moeders met schulden, gescheiden vaders, arbeidsmigranten en zzp-ers met een te klein verdienmodel.

Vanuit dit actieonderzoek heb ik twee kwesties die ik met u wil delen. Komend jaar start u namelijk met handhavingsacties op Dierenbos. Onlangs zijn hiervoor 300 brieven uitgedeeld aan meer dan 300 mensen. Meer dan 300 spoedzoekers extra aan de onderkant van de Bossche woonmarkt. In extremis een groep daklozen extra waarvoor onze gemeente een zorgplicht heeft.

Maar het gaat niet alleen om deze camping: neem contact op met wethouders in de omgeving of met het Provinciehuis. Ze kunnen u haarfijn uitleggen hoe gescheiden mannen van hier wonen op campings in de omgeving. Of hoe belangrijk het is om als regio na te denken over de samenhang tussen arbeidsmigratie en de druk op de woonmarkt. Het is fijn de ambitie te zien om voor arbeidsmigranten een beleidskader te ontwikkelen. Maar er speelt meer aan de onderkant van onze woonmarkt. Ik kan dit u vanuit Camping Kafka heel uitgebreid laten zien. We stonden met werkvormen uit Camping Kafka eind november op de vakantieparkentop van het Ministerie van Binnenlandse Zaken in Radio Kootwijk en binnenkort op het landelijk congres van de GGD. We doen ook met u graag een sessie. U vindt hier meer info over Camping Kafka.

Uitdagingen
Ik wil u nu vanaf Camping Kafka uitdagen tot twee zaken:
1. Verdiep uw woonvisie in verbinding met een regionale visie op spoedzoekers, arbeidsmigranten en sociale woningbouw. Zo kunt u becijferen wat het verschil is tussen de vraag en de feitelijke bouwvolumes en zo inschatten hoeveel mensen er klem zitten. Geef deze mensen het gevoel dat u hen niet vergeet!
2. Ontwikkel een integrale kijk op de onderkant van de lokale woonmarkt. Dit betekent ontschotting tussen welzijn, handhaving, wonen en economie. Voor Dierenbos betekent dit bijvoorbeeld dat de handhavingsactie gepaard gaat met een plan waarin economisch perspectief van de camping en draagkracht van de huidige bewoners zijn meegenomen. Risico van uw handhavingsactie is anders dat u enkel doet aan probleemverplaatsing.

De Buurtbatterij
Ik neem u mee naar een ander actieonderzoek: De Buurtbatterij. Dit speelt sinds 2018 in De Groote Wielen, hier in Rosmalen. Als je je in deze wijk een huis kunt veroorloven draai je volop mee bovenin de middenklasse. Met als consequentie de tophypotheek die past bij een overspannen woonmarkt. Dit betekent: allebei fulltime werken en de daarbij behorende druk achter de voordeur. Gevolg is dat het steeds moeilijker wordt om functies op een brede school of buurtcentrum ingevuld te krijgen door vrijwilligers. Overdag is de wijk leeg op de busjes die online aankopen bij bol.com, wehkamp of coolblue komen bezorgen na. Tijdens de crisis betekende dit bovendien dat een relatiebreuk onbetaalbaar was. Huizen stonden onder water. Mocht u meer willen weten over de Buurtbatterij, kijk dan hier.

Ondertussen is duidelijk dat de prijsstijgingen op de woonmarkt nog niet zijn afgelopen. Het lukt niet om voldoende woningen te bouwen. Met als gevolg dat misschien wel 10% van de Nederlanders in 2030 geen zekere huisvesting heeft. Ze blijven langer thuis wonen, blijven hangen in een ongezonde relatie, worden sofahoppers, of gaan wonen op een camping.

Twee elementen
Ik wil u daarom vanuit De Buurtbatterij oproepen om twee elementen toe te voegen aan uw woonvisie 2019-2020:
1. Een tienjarenplan dat rekening houdt met de steeds meer gespannen woonmarkt, de druk die dit oplevert achter de voordeur en in wijken en de maatschappelijke kosten die hiermee samenhangen. Ook hier is een integrale visie van groot belang.
2. Meer bouwplannen die niet alleen maar denken in stenen en verdienmodellen van projectontwikkelaars, maar samenwerking zoeken met toekomstige bewoners en hun woonwensen. Denk aan langer thuiswonende ouderen, eenoudergezinnen of zelfstandigen die moeilijk toegang krijgen tot een koopwoning maar teveel verdienen voor de sociale woningbouw of mensen met speciale woonwensen.

De kern van mijn oproep is heel simpel: maak in uw woonvisie maatwerk mogelijk vanuit een integrale blik die de lange termijn onder ogen ziet. Want een veilige thuisbasis is een basisvoorwaarde voor een gezonde samenleving.

Dank u wel!

Wanneer ben je oud?

Over ouderen senioren
“Als je 28 bent ga je werken en stop je met vrienden maken. Als je 65 wordt ben je ineens oud. Wie in de zaal ziet zichzelf als oudere?” De handen blijven omlaag. “We hebben lang nagedacht over welke woorden we moeten gebruiken in dit project, past senioren dan beter? Dat gaat over grijze haren, maar ook over levenservaring. Taal werkt vaak problematiserend en gaat over eenzaamheid en behoeftes, maar waarom hebben we het niet over verlangens?”

Klaas Burger laat samen met Nel Willekens de zoektocht van het actieonderzoek zien. Oud en jong zijn aanwezig. Zowel professionals als de doelgroep voelen zich betrokken bij de thematiek. “Er gebeurt heel veel in de stad als het gaat over ouder worden en positieve gezondheid. Maar de expertise blijft veelal in projecten hangen.” Hoe kan je ervoor zorgen dat Den Bosch een stad is waar het fijn oud worden is? Hoe kan de expertise van de zorg- en cultuursector elkaar versterken? Hoe kunnen we van ‘oud worden’ een collectieve oefening van maken?

Ik voel me rebels. Ik kan me niet voorstellen dat ik als 28-jarige nooit meer nieuwe vrienden zal maken. Een 81-jarige dame in de zaal protesteert ook, “Sommige mensen zijn al oud als ze 40 zijn, het gaat om een bepaalde mindset, een gevoel van vrijheid.” Het is duidelijk, we willen niet gestigmatiseerd worden…

Vrienden maken
We gaan dansen. Dansnest nodigt ons uit. Zij testen de bevindingen van hun deel van het onderzoek in de praktijk uit. Het voelt lief aan. De rustgevende muziek en langzame bewegingen stellen me gerust. Ik mag ook. Ik laat me leiden door de danser, wordt losgelaten en raak iemand aan met een zachte oranje trui. “Dat was het dan,” zei ze. Ik sta onbeholpen, wordt opgemerkt en laat me verleiden tot een volgende handeling. Daarna ben ik weer alleen.

Ik wil niet stilstaan maar dansen. Wanneer laat je je meevoeren, wanneer neem je zelf de regie? Durf ik dat wel? Sta ik niet te kijk? Durf ik over mijn eigen grenzen heen te stappen? Ik word aangesproken, kennen we elkaar ergens van? Ik vermoed van wel, maar kan het gezicht van de man niet direct plaatsen. Het liefste wil ik hem knuffelen maar ik durf het niet. De volgende dag krijg ik een berichtje via Facebook. We hebben samen onze tanden gepoetst in het Theater aan de Parade na de voorstelling Dantons Dood in het project De Oversteek van Adelheid Roosen. Daarna hebben we met een grote groep mensen op het podium geslapen. Dat was een mooie ervaring. Zouden we vrienden kunnen worden?

Écht contact
Nana van Moergestel van Dansnest vertelt hoe beweging een manier is om de stap te maken van contact naar aanraking. “Ik ben continu bezig met contact leggen. Hoe kan ik mensen uitnodigen, hoe kan ik ze leiden, hoever mag ik gaan zonder dat iemand verstart?”

Dat mensen zich niet altijd uitgenodigd voelen om culturele activiteiten te ondernemen wordt duidelijk in de verschillende gesprekssessies. Er komt er veel verontwaardiging naar boven. Vervoer is lastig, busboekjes kloppen vaak niet en de seniorenbus rijdt niet in de avond, alles wordt duurder, overdag is er weinig te doen en informatie over het aanbod is te fragmentarisch. Er is een verlangen om in opstand te komen, want er is genoeg te doen, waarom wordt dan het zo ontoegankelijk als de gebreken van de ouderdom in zicht komen?!

Maar belangrijker nog is contact. Écht contact. Vriendschappen. Nabijheid. Maar dat is lastig als je ouder wordt. “Op een gegeven moment gaan mensen dood, clubjes vallen uit elkaar,” zucht een bezoeker. Familiebanden worden fragiel als Magere Hein om de hoek staat. Daarom is het belangrijk om preventief te werken, vóórdat iemands netwerk wegvalt, zegt Nel Willekens van Wakkere Grootmoeders. “Toekomstige alleenstaanden moet je voorbereiden op het moment dat ze alle verantwoordelijkheid alleen moeten dragen.”

Zingeving
De Wakkere Grootmoeders pleiten voor “wakker blijven” of “erbij blijven”. Wanneer je ouder wordt neem je een andere rol aan in binnen de maatschappij. En dat kan twee kanten op werken. “Je hoeft niet meer mee te draaien met de mallemolen, er is geen prestatiedruk meer. Dat werkt enorm bevrijdend,” vertelt een bezoeker, die me toevertrouwde dat ze niet bij de doelgroep wil horen, maar het wel doet.

Want het stigma dat we zo graag willen vermijden blijkt alom aanwezig. Er wordt veel over eenzaamheid gepraat. Over de lege uurtjes die gevuld moeten worden. Over alle problemen die bij oud worden komen kijken. Over “de mensen die we nu nog niet bereiken”. En over “ouderen”, toch wel.

Tegelijkertijd wordt de wens tot contact in het klein geoefend. Verschillende generaties komen met elkaar in gesprek. De senioren die aanwezig zijn geven aan dat ze hun kennis en ervaring heel graag willen inzetten voor leeftijdsgenoten die dat nodig hebben.

“Om meer mensen te bereiken moet er nog veel gebeuren,” zegt Loek van Steenbergen van Stichting Actieve Senioren, “hoe kunnen we vriendschappen organiseren?” Hoe vermijd je dat activiteiten slechts opvulling van tijd worden?  Hoe zorg je ervoor dat contact waarde krijgt? Wilma van der Aalst van Farent concludeert, “Activiteiten lossen de eenzaamheid niet op, dat ligt in de zingeving.”

Het gesprek maakt zichtbaar dat de activiteit een katalysator kan zijn voor zinvolle connecties. Er is contact ontstaan en zaadjes voor vriendschappen zijn geplant. Wat mij betreft in ieder geval. Het doet me deugd om te zien dat de oproep om gegevens achter te laten vol enthousiasme wordt beantwoord. De A4’tjes worden volgeschreven met e-mailadressen. De fundering van de beweging is verder versterkt. Hier gaan we meer van horen!

Beeld: Mike Harris.

Spelontwikkeling op Camping Kafka

Leefwereld van campingbewoners
Het team dat werkt aan Camping Kafka is uitgebreid met Yacinth Pos. Ze ontwerpt in samenwerking met GGD West-Brabant (casuïstiek) en Klaas Burger (onderzoek en tekst) een game die als doel heeft de leefwereld op campings en vakantieparken te openen voor overheden en professionals. Want campings en vakantieparken zijn vindplaats voor mensen die vastlopen op de woonmarkt. Toch is de eerste impuls van overheden vaak handhaving. Hoe kan je verder kijken dan het schrikbeeld, dat voelbaar wordt in beleidstermen zoals ondermijning, criminaliteit en illegale bewoning? Wat maak je eigenlijk mee als het vakantiepark je thuis is? Hoe ziet je leefwereld er dan uit?

“Met deze game proberen we een brug te slaan tussen campingbewoners, instanties en overheden. De laatste twee denken soms teveel vanuit hokjes, waardoor er weinig begrip is voor het leven van gewone mensen. Vaak zijn situaties niet zo zwart-wit als beleidsmakers veronderstellen. Dat willen we zo realistisch mogelijk overbrengen.”

Dillema’s
Om situaties voelbaar te maken, laat de game duidelijk zien waar het schuurt en waar het pijnlijk is. “De game wordt super persoonlijk,” zegt Yacinth. “Dus we praten niet in algemene termen, maar laten menselijke situaties zien. Je speelt het spel digitaal vanuit de rol van campingbewoner, waarin je steeds wordt geconfronteerd met keuzes. Wat doe je als de inspecteur brandveiligheid je sommeert om je zomerhuisje aan te passen? Denk je dat het wel los loopt – met het risico dat je een dwangsom krijgt opgelegd – of geef je geld uit aan een verbouwing? Klaag je als je voor de zoveelste keer nat wordt van sproeiwater in de kas waar je werkt, of bewaar je de lieve vrede met het uitzendbureau – die ook je stacaravan regelde? Er zijn altijd keuzes, hoewel je soms alleen maar kan kiezen tussen twee kwaden.”

Groot netwerk
Het spel wordt een stapeling van verschillende belangen, regels en persoonlijke gebeurtenissen. De game-ontwikkeling is daarom een langzaam traject. “Je moet zorgen dat je niet in je eigen aannames trapt. Er is geen algemene deler. We volgen de casuïstiek die is aangedragen door een groot netwerk. Campingbewoners die al lang betrokken zijn, campingbeheerders, gemeentes, professionals in loketten, FairWork en Stichting Barka, die veel weten over hoe arbeidsmigranten worden behandeld, en straatwerkers van SMO Breda. Ons hele netwerk doet mee. Eens in de zoveel tijd testen we scenario’s uit, telkens vanuit een andere invalshoek.”

Uitdaging
Gameontwikkeling vindt midden in het speelveld plaats. Het is een spannende positie als ontwerper, want je kan je niet achter een laptop verstoppen. Yacinth: “Het is heel anders dan eerdere projecten. Ik ben fulltime bezig met onderzoek en spelontwikkeling, maar ben daarnaast ook continu gesprekken aan het voeren. Het is de uitdaging om al deze visies gelijkwaardig te behandelen in de game.”

De vormgeving ligt al klaar, de volgende stap is om de game indringender en meer voelbaar te maken. Het plan is om dit onder andere te doen met geluid. “Als ik op de camping ben gaat het gesprek over stressvolle zaken, maar hoor ik tegelijkertijd vogels. De wind waait door de bomen. Dat is supermooi. Ik snap op zo’n moment heel goed dat je op een camping zou willen wonen.”

Meer info over Camping Kafka? Zie de projectwebsite, www.camingkafka.nl.

Stadsgesprek Lang Leve…!

Oud worden
Iedereen hoopt oud te worden. Maar als je ouder wordt, kan niet meer wat vroeger kon. Je werkt niet meer, het lichaam wil niet meer, een vriendengroep sterft uit. Dit proces brengt allerlei gevoelens met zich mee: verdriet, schaamte, schuld of gemis. Professionele zorg versterkt dit proces soms onbedoeld, omdat het je verder van je leefomgeving isoleert.

De voorbeelden zijn simpel: een incontinentieluier betekent het eind van een leven lang carnaval. Het gehoorapparaat luidt het afscheid in na jaren concertbezoek. Het overlijden van een vriendin is de reden dat je Theater aan de Parade niet meer bezoekt. Je rollator maakt de busrit naar het Noord-Brabants Museum toch te moeilijk.

Hoe kan ’s-Hertogenbosch zo worden georganiseerd dat het fijn is om hier oud te worden? Hoe kunnen kunst, cultuur, zorg en welzijn samenwerken zodat oudere Bosschenaren zich onderdeel blijven voelen van het leven in de stad? Hoe blijf je meedoen?

Actieonderzoek en stadsgesprek
Een brede beweging van ouderen, professionals uit zorg en cultuur en beleidsmakers bouwen aan een beweging die ’s-Hertogenbosch Age Friendly Cultural City gaat maken. Sinds de start van dit actieonderzoek Lang Leve…! door de Academie voor Beeldvorming sloten Bossche ouderen, de afdelingen zorg, welzijn en cultuur van gemeente ’s-Hertogenbosch, Dansnest, Willem Twee Concertzaal, Van Neynsel, Farent Sociaal werk, Babel, RUW, Theater aan de Parade, Jeroen Bosch Ziekenhuis en Stichting Actieve Senioren al aan. Gezamenlijk presenteren ze op 31 januari de eerste conclusies en de uitdagingen voor de stad en nodigen je uit om mee te doen!

Programma
19:00 Deur open
19:15 Welkom door Nel Willekens (Wakkere Grootmoeders) en Klaas Burger (Academie voor Beeldvorming).
19:20 Gesprek over ouder worden in ’s-Hertogenbosch met Wilma van der Aalst (Farent Sociaal werk), Janne van Wijnen (gemeente ’s-Hertogenbosch), Loek van Steenbergen (Stichting Actieve Senioren) en Marco van Geffen (Jeroen Bosch Ziekenhuis).
19:50 Dansinterventie door Dansnest, Broedplaats voor Dans.
20:20 Deelsessies o.l.v. Wilma van der Aalst, Janne van Wijnen, Loek van Steenbergen, Dansnest en Marco van Geffen.
20:50 Introductie Social Challenge door Marga de Leeuw (gemeente ’s-Hertogenbosch).
21:00 Opstellen actieagenda Age Friendly Cultural City.
21:30 Afsluiting en borrel.


Het stadsgesprek is onderdeel van het artistiek actieonderzoek Lang Leve…! van de Academie voor Beeldvorming.

Artistieke leiding: Klaas Burger
Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven
Dansinterventies: Nana van Moergestel, Neel Brans en dansers van Dansnest
Inbedding beleid: Janne van Wijnen, gemeente ’s-Hertogenbosch
Financiering: The Art of Impact, VSBfonds, Fonds Cultuurparticipatie en gemeente ‘s-Hertogenbosch
Beeld: Mike Harris, geschoten tijdens Dansvisites van Dansnest in Anthoniegaarde | Van Neynsel.

Filterkoffie op De Cactus

Culturele organisaties zijn vaak afhankelijk van financiers. Als dit een overheidsinstantie betreft heeft de politieke wind een grote invloed. Voor de Academie voor Beeldvorming betekende dit in 2016 dat de gemeente ’s-Hertogenbosch zich terugtrok als structurele geldschieter. Hoe zorg je ervoor dat je onafhankelijk van de politieke stemming kan functioneren? Hoe blijf je levensvatbaar?

Door het wegvallen van structurele subsidie ontstond de noodzaak om op een andere manier te gaan werken. Ineens was er bijvoorbeeld geen geld meer om een werkruimte te huren, maar in projecten lag nog steeds de behoefte de verbinding te leggen tussen makers, overheden, instellingen en ondernemers.

Het cliché luidt dat kleine zelfstandigen in hippe cafés van latte naar latte vliegen. Maar op welke manier kun je verbinding faciliteren? De Mengfabriek op de Tramkade in ’s-Hertogenbosch bleek een logische plek om dit te doen. Het is zelfs een perfect match: De Mengfabriek is een plek waar geëxperimenteerd wordt met de circulaire economie: hoe kan je dit bereiken door slimme lokale verbindingen te leggen?

Zo ontstond De Cactus: een multifunctioneel productiehuis voor professionals uit de kunst, journalistiek, sociale sector en innovatie. Het is een gedeelde werkplaats, atelierruimte, expositieruimte en kantoor ineen. Kosten worden gedeeld en omdat iedereen in elkaars nabijheid werkt, ontstaat samenwerking op een organische manier.

In de zomer van 2017 nam een van de eerste gebruikers een cactus mee. De plant werd al snel de naam van de plek. Het interieur kreeg een lik cactusgroene verf en werd in samenwerking met de Atelier Beheer Stichting gereed gemaakt voor gebruik.

Boven is de kantoorruimte, beneden worden af en toe evenementen georganiseerd door veelal jonge makers, zoals in de serie <3CORE en door studenteninitiatief Ongekend. Zo ontstaat er contact tussen meer gevestigde makers en een jongere generatie.

Nu, anderhalf jaar later, kunnen we spreken van verschillende samenwerkingen, maar vooral ook van collega’s. Samen zorgen we voor de ruimte en voor elkaar. Soms in de vorm van een kort praatje, soms in de vorm van werk. Er is thee, filterkoffie en wifi. Alles wat je nodig hebt om goed te kunnen werken.

Nieuwsgierig? Van harte welkom! Als je de Tramkade oploopt, rechts aanhouden onder de voormalige voedermixers door. Rechts daarachter vind je ons achter de hoge grijze deuren.

Op De Cactus werken:
Jesse Bom, Maarten Pieters, Noël Josemans, Malou van Doormaal, Sjaak Langenberg, Rose de Beer, Klaas Burger, Monique van de Wijdeven, Susan Meijburg, Anne-Roos Hosters, Tim Verbakel, Sander Dirks en Jaap-Joris Vens.
Ze vertegenwoordigen onder andere de volgende initiatieven: Sociale Sportschool, Rauwkost Festival, Effect Festival, Studio Antigif, Return to the Source, Superformosa Photography, iwbdjdyatmvezdmnekzawvb.com, Seks in Beeld en natuurlijk de Academie voor Beeldvorming.

Beeld: Mike Harris (geschoten tijdens een uitgestelde nieuwjaarsborrel voorjaar 2018).
Tekst: Malou van Doormaal.

Lang leve…!

Oud zijn is niet leuk, maar oud worden willen we allemaal
– Rien van Esch

De Academie voor Beeldvorming is gestart met een artistiek actieonderzoek naar de beeldvorming rond senioren in ’s-Hertogenbosch. De zorg voor langer thuiswonende ouderen staat hoog op politieke agenda’s. Ook vanuit kunst en cultuur wordt over deze vraag nagedacht: kunst en cultuur dragen bij aan zingeving, plezier en zelfstandigheid. Maar, zo bleek in ons vooronderzoek: het blijft vaak in projecten hangen. Hoe is de verbinding tussen kunstbeleving en positieve gezondheid in onze stad te verduurzamen?

Age friendly cultural city
Het actieonderzoek getiteld Lang Leve…! bestaat uit een aantal samenhangende programma-onderdelen:

Dansers van Dansnest doen in samenwerking met Van Neynsel en Welzijn Divers interventies in de leefwereld van ouderen, halen kennis op en bouwen van onderop een netwerk. Juist dans is een ideale manier om de verbinding te leggen tussen beweging, zelfexpressie en contact. Uit de interventies zal een dansproductie voortkomen.

Vanuit het stadskantoor van gemeente ’s-Hertogenbosch wordt beleid over positieve gezondheid, kunst en culturele programmering met elkaar vervlochten. Hiervoor is door wethouder Van Olden en het Fonds Cultuurparticipatie een convenant getekend.

In tweewekelijkse gesprekken na afloop van de lunchconcerten in de Willem Twee Concertzaal komen senioren, beleidsmakers en zorg- en cultuurprofessionals bijeen rond verschillende thema’s: toegankelijkheid, ouderen in citymarketing, kansen voor culturele instellingen, diversiteit en meer. Een aantal momenten gericht op een breder publiek zijn in voorbereiding, zoals een stadsdebat in samenwerking met Babel en een manifestatie.

Zo ontstaat een interdisciplinaire beweging die ’s-Hertogenbosch age friendly cultural city maakt. Hiermee is Lang Leve…! onderdeel van een internationaal programma van onder andere het Fonds Cultuurparticipatie, om actieve cultuurparticipatie voor ouderen te verbeteren en te stimuleren.


Lang Leve…! is een artistiek actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming in samenwerking met Bossche ouderen, de afdelingen zorg, welzijn en cultuur van de gemeente ’s-Hertogenbosch, Dansnest, Willem Twee, Van Neynsel, Welzijn Divers, Babel en anderen.

Artistieke leiding: Klaas Burger
Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven
Dansinterventies: Nana van Moergestel, Neel Brans en dansers van Dansnest
Inbedding beleid: Janne van Wijnen, gemeente ’s-Hertogenbosch
Financiering: The Art of Impact, VSBfonds, Fonds Cultuurparticipatie en gemeente ‘s-Hertogenbosch
Beeld: Mike Harris

Ik ben geen robot

Berichten over Poetin, Trump en migratie, lifestyle en treitervlogs, of de poezenplaatjes van de buurvrouw bereiken ons sneller dan ooit. Als ik zorg nodig heb, geeft mijn DigiD me direct toegang tot de benodigde formulieren. Aan de andere kant vereenzamen mensen achter hun beeldscherm en slinkt het bereik van lokale journalistiek.

Welke nieuwe vormen van contact en berichtgeving zijn mogelijk? Hoe kunnen we het delen van informatie persoonlijk en lokaal maken?

Ontwerpers, journalisten en kunstenaars gaan op pad en sturen fotografie, film, verhalen en interviews de wereld in. Volg het proces vanuit de redactieruimte in het festivalhart, Parade 12, Breda en online, via BredaVandaag en de communicatiekanalen van Zorg Voor Elkaar Breda.

Beeld: Ruben Pater.


Ik ben geen robot komt tot stand in samenwerking met BredaPhoto, Zorg Voor Elkaar Breda en BredaVandaag.
Onderzoek, fotografie en film: Sanne van den Elzen, Aram Voermans (Studio Apvis)
Vormgeving: Rob en Barry van Dijck (Staynice)
Journalistieke partner: Wijnand Nijs (BredaVandaag)
Zorgpartner: Wilma Schutten (Zorg Voor Elkaar Breda)
Zakelijke en artistieke leiding: Monique van de Wijdeven en Klaas Burger (Academie voor Beeldvorming).

Camping Kafka breidt uit met game

1 op de 20
Wonen op campings en vakantieparken is verboden. Overheden gedogen of reageren met harde hand: handhavingsacties en als het niet anders kan ontruiming. Maar hoe duurzaam is dit? Er is immers een groeiend tekort aan betaalbare woningen. De scenario’s liegen er niet om: 1 op de 20 Nederlanders zal in 2025 geen zekere huisvesting hebben.

Nieuwe vertelling
Op Camping Kafka: weg in eigen land groeide een nieuw narratief: campingbewoners zijn niet ofwel zielig ofwel crimineel. Wel zijn campings en vakantieparken op dit moment smeerolie in een oververhitte woonmarkt. Deze vertelling vormt de basis voor een oneminute en werd gebruikt voor twee uitzendingen van tv-programma De Monitor in het dossier ‘Huurdersproblemen’. Werkvormen uit Camping Kafka zijn gebruikt door Provincie Noord-Brabant, GGD West-Brabant en GGD Nederland. En op 14 juni was camping Kafka in een nieuwe opstelling geopend op de conferentie Flexwonen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, Platform 31, Expertisecentrum Flexwonen en de Provincie Zuid-Holland (zie foto’s). Meer programma is in voorbereiding.

Game
Op Camping Kafka speelt een doolhof een centrale rol: het toont hoe allerlei groepen in onze samenleving hun plek vinden op vakantieparken: arbeidsmigranten, ex-gedetineerden, alleenstaande moeders met kleine kinderen, gescheiden vaders, zzp-ers met een klein verdienmodel, mensen in een schuldencrisis, senioren, jongeren die uitstromen uit jeugdzorg en zo voorts. Dit doolhof wordt momenteel in samenwerking met Ruben Pater, Yacinth Pos, Jaap-Joris Vens en GGD West-Brabant verwerkt tot een online game. Via dit spel ontdekken mensen uit de beleids- en systeemwereld de leefwereld van mensen die wonen op vakantieparken. Hopelijk nemen ze daarna op meer manieren verantwoordelijkheid.


Artistieke leiding en onderzoek: Klaas Burger
Zakelijke leiding en productie: Monique van de Wijdeven
Vormgeving en onderzoek: Ruben Pater / Untold Stories
Vormgeving game: Yacinth Pos
Vormgeving installatie: Ivo van den Thillart
Bouwteam installatie: Niko Riedinger, Martijn Linssen
Website en bouw game: Jaap-Joris Vens
Productie oneminute: Aram Voermans / Studio Apvis
Financiering: Gemeente Breda, The Art of Impact, Graphic Matters, GGD West-Brabant, Provincie Noord-Brabant, VSBFonds
Overige betrokkenen: Welzijn Divers, GGZ Breburg, Diaconaal Centrum Annahuis, STRAATRAAD, Pakhuis B, campingbewoners, -eigenaren en vele anderen.

New Attitude: <3CORE

Elke vrijdag deuren open vanaf 16 uur (#vrijmibo)!

#1 Thom Brand / opening 04 mei, 16:00 – 19:00
#2 Niko Riedinger / opening 11 mei, 16:00 – 19:00 + Special Act: One Night In Perry’s
#3 Paul Nieboer / opening 18 mei, 16:00 – 19:00
#4 Martijn Linssen / opening 25 mei, 16:00 – 19:00
#5 Ian Skirvin / opening 01 juni, 16:00 – 19:00

Als je het terrein op komt, rechts aanhouden, onder de voedermixers door. Direct daarachter opnieuw rechts, door de hoge grijze deuren naar binnen: van harte welkom.

Sponsored by: Gemeente ’s-Hertogenbosch

Verkiezingsborden en stress

Stond de vorige Speciale Week in december in het teken van plannen maken, nu voeren studenten artistieke interventies uit in de stad. Steeds meer studenten kunsteducatie ontwikkelen na hun opleiding een praktijk op de grens van sociale vragen, kunst en maatschappelijke verandering. De Speciale Week traint hen op belangrijke aspecten van dit werkveld: samenwerking, procesmatig denken koppelen aan doelgerichtheid en werken op locatie.

Foto’s van de eerste lesdag: Mike Harris

Testers gezocht!

Tot eind maart wordt de wandeling getest. Wil jij een proefwandeling maken? Geef je met twee personen op via monique@academievoorbeeldvorming.nl.

U Bent Hier kwam tot stand in samenwerking met bewoners van de noodopvang in Rosmalen, statushouders en andere inwoners van ’s-Hertogenbosch en is ontwikkeld met ondersteuning van Gemeente ’s-Hertogenbosch, het Buurtcultuurfonds van de Provincie Noord-Brabant, VVV ’s-Hertogenbosch, COA, Rode Kruis, Welzijn Divers, Rotary ’s-Hertogenbosch en anderen.

Liefs, Tessa

Beste Klaas en Monique,

4 september 2017 was de dag dat ik als stagiaire aan de slag mocht bij de Academie voor Beeldvorming. Ik kwam jullie eigenlijk per toeval tegen maar op een ontzettend goed moment. Ik was net terug uit Zuid-Afrika waar ik voor het eerst kennis had gemaakt met een community art project; The Darling Collection. Ik zat in mijn derde jaar van de opleiding Art, Communication and Design en was op zoek naar een stage. Ik was een beetje de weg kwijt in wie ik was als kunstenaar of ontwerper en wat de functie van kunst nu eigenlijk is in onze maatschappij.

Toen ik de visie van de Academie voor Beeldvorming las op jullie website kreeg ik het idee dat jullie het antwoord op deze vraag al wel hadden gevonden. Ik zag jullie als een kunstenaarscollectief die maatschappelijke kwesties aan de kaak stelt en veranderingen in de samenleving zichtbaar maakt door middel van kunst en beeldvorming. Ergens vond ik het ook wel heel utopisch klinken: hoezo kun je de wereld verbeteren door kunst? Jullie hadden mij in ieder geval heel nieuwsgierig gemaakt en daarom belde ik ook direct om jullie een keer te ontmoeten, waar jullie gelukkig voor open stonden.

Deze ontmoeting vond ik heel fijn, er was sprake van wederzijdse interesse. Ik vond jou, Klaas, heel intelligent overkomen en daardoor ook wel ietwat intimiderend. Je weet mensen heel erg te boeien in een gesprek en je bent heel direct. Je mening en intenties zijn altijd helder. Tijdens het gesprek keek ik echt tegen je op: jij had de route al belopen die ik momenteel aan het belopen ben. Je was kritisch maar wel heel vriendelijk. Uit het gesprek bleek dat de Academie voor Beeldvorming enorm maatschappelijk georiënteerd is en altijd op zoek is naar mensen die iets toe kunnen voegen aan de projecten. Jullie manier van werken wordt op deze manier beetje bij beetje steeds bekender bij meerdere mensen en makkelijker toepasbaar.

Het is als buitenstaander best lastig om de werkwijze te begrijpen in het begin en zeker om hier deel van uit te maken. Jullie projecten zijn groot van omvang en doordat jullie heel duurzaam werken is de aanloop van een project vaak lang en gecompliceerd. Connecties en netwerk zijn belangrijk en intensief. Maar als je eenmaal bekend bent met jullie methode brengt het zo veel enthousiasme bij alle participanten. Jullie werkwijze is heel effectief en dat wordt bewezen door eerdere projecten.

Tijdens mijn stage heb ik enorm veel geleerd over mezelf, over de wereld, over de Academie en over mensen. Ik heb mee mogen werken aan hele mooie projecten zoals Camping Kafka en Festival door Elkaar en heb de kans gehad om een week lang les te geven op mijn eigen school, Fontys Hogeschool voor de Kunsten.

Na deze stage concludeer ik dat de Academie voor Beeldvorming een nieuwe manier heeft gecreëerd voor kunstenaars om relevant te zijn voor en in de samenleving. Jullie hebben een bestaansrecht gecreëerd na de verandering van de inrichting van de verzorgingsstaat. Ik ben trots dat ik deel heb mogen zijn van deze beweging en ben vooral blij om te realiseren dat jullie organisatie niet puur economisch gedreven is.

In het begin begreep ik jullie naam nog niet volledig maar nu wel. In elk project krijgen jullie een bestaande beeldvorming rond een maatschappelijke vraag of plek expliciet en dit gebruiken jullie vervolgens als bedding voor de productie van nieuw beeld. Zo brengen jullie beeldvorming in sociaal-maatschappelijke en artistieke zin bij elkaar in een leertraject op locatie. Jullie zijn daardoor ook een ware leerschool voor alle participanten. Als organisatie zijn jullie uniek en ik hoop dat ik nog lang met jullie samen mag werken.

Monique en Klaas, enorm bedankt voor deze leerervaring!

Liefs,
Tessa van der Heijden

Beeld: Mike Harris

Speciale Week

De samenwerking met de Academie voor Beeldvorming vond plaats ter gelegenheid van ‘De Speciale Week’. Deze wordt driemaal per jaar aangeboden. Studenten van het eerste tot en met het vierde jaar worden uitgedaagd om samen te werken, het experiment aan te gaan, met een andere blik naar kunst en kunsteducatie te kijken en  verbinding te maken met sociale vraagstukken en groepen uit de samenleving. Studenten kunsteducatie komen namelijk lang niet meer allemaal voor de klas te staan: veel afstudeerders bouwen een zelfstandige beroepspraktijk op, op de grens van educatie, kunst, publieke vragen en gemeenschapsontwikkeling.

Malou, Merel, Mike en Tessa vertelden over hun eigen praktijk en begeleidden studenten van maandag 27 november tot en met vrijdag 1 december 2017 in verkenningen, methodiek, conceptontwikkeling en veldonderzoek. Met als resultaat uitgewerkte plannen waar studenten in maart 2018 mee aan de slag gaan.

Vooral voor Tessa was dit bijzonder: ze studeert zelf aan de Fontys Hogeschool, loopt op dit moment stage bij de Academie voor Beeldvorming en stond in de Speciale Week opeens als docent voor haar medestudenten.

Tentbewoners

Verwarde man
De beeldvorming rond dakloosheid zit op slot. Normaal gesproken gaat een journalist met een hulpverlener op zoek en fotografeert een troosteloze plek met een vieze man. Daklozen krijgen een wegwerpcamera mee en schieten rauwe beelden van hun leefomgeving. En op nieuwssites kunnen we lezen over ‘een verwarde man’ die door de politie werd aangetroffen in het struikgewas.

Gezien worden
The Great Outdoors toont een ander beeld. De Bossche fotograaf Mike Harris trok op met een aantal tentbewoners en legde hun leefwereld vast. De serie staat haaks op de gebruikelijke beeldvorming en biedt ruimte voor nieuwe inzichten. Een tent is opeens een hut in het bos, er wordt gespot met de macht en ondanks de verborgen slaapplek is de wens om gezien te worden groot.

Kunstnacht Den Bosch
Op zaterdag 30 september, tijdens Kunstnacht Den Bosch – de XL editie, is de serie te zien in Koudijs Lokaal in De Mengfabriek in ’s-Hertogenbosch. Het programma is gratis toegankelijk voor bezoekers met een Kunstnacht ticket. Deze zijn te koop bij de Verkadefabriek, het Noordbrabants Museum en het Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch. Met een Kunstnacht ticket hebben bezoekers toegang tot alle Kunstnacht locaties.

De serie The Great Outdoors kwam tot stand in een samenwerking van de Academie voor Beeldvorming met de STRAATRAAD, Gemeente Breda, SMO Breda, hulpverleners en tentbewoners.

Titel: The Great Outdoors
Fotograaf: Mike Harris
Locatie: Koudijs Lokaal – in de Mengfabriek, Tramkade 26 ’s-Hertogenbosch
Datum: zaterdag 30 september tijdens Kunstnacht Den Bosch – de XL editie
Tijd: van 16:00u tot 04:00u
Entree: gratis met een Kunstnacht ticket via www.kunstnachtdenbosch.nl/tickets
Programmapagina: www.kunstnachtdenbosch.nl/item/the-great-outdoors
Facebook event: www.facebook.com/events/510441382626389

Seizoensopening ArtEZ

De Academie voor Beeldvorming presenteert Camping Kafka: Weg in Eigen Land eind september tijdens Graphic Matters in Breda. Klaas Burger schetste aan de studenten hoe campings de afgelopen jaren vindplaats zijn geworden voor mensen die vastlopen in de samenleving. Hij liet zien hoe belangen van campingbewoners, lokale overheden, hulpverleners, vormgevers en beleidsmakers in het project bij elkaar komen in een artistieke interventie.

Het project werd gespiegeld aan de transitie waar de opleiding momenteel in zit. Vroeger werden studenten opgeleid tot docent Beeldende Kunst. Maar de uitstroom is verbreed en zodoende wordt ook het opleidingsprofiel aangepast. ‘Wil je mensen helpen met kunst?’ ‘Hoe kan je vanuit een educatieve vraag artistieke productie opstarten?’ ‘Hoe kan je zo samenwerken dat je niet hoeft te doen waar je niet goed in bent?’ Genoeg vragen om scherp het nieuwe schooljaar in te gaan.

Beeld: ArtEZ Docent Beeldende Kunst en Vormgeving.

Vakantieparken: paradijs of vrijplaats?

De leegstand trok nieuwe mensen aan: senioren, vrijheidszoekers, tiny-house-enthousiastelingen, arbeidsmigranten, of mensen die door schulden of relatiebreuk nergens anders heen kunnen. In de beeldvorming overheersen de plekken waar het fout ging: caravanbranden, wietkwekerijen of prostitutie. Fort Oranje kreeg aandacht in een docusoap op SBS 6. De burgemeester van Zundert noemde de camping een ‘criminele woonwijk’. Maar deze typering doet geen recht aan het gemiddelde vakantiepark.

Wat gebeurt er feitelijk op campings? Zeker is dat tienduizenden mensen in Nederland langer of korter in vakantieparken wonen. Toch is permanente bewoning van recreatiewoningen in Nederland verboden. Sommige gemeentes laten dit oogluikend toe, andere controleren op illegale bewoning, in samenwerking met politie en belastingdienst.

Ruben Pater en Klaas Burger doen vanuit de Academie voor Beeldvorming onderzoek naar vakantieparken. Tijdens Graphic Matters, een festival in Breda over kritische vormgeving rond actuele verhalen, worden campingbewoners, handhavers en beleidsmakers uitgenodigd om elkaar te ontmoeten en ervaringen te delen. We hopen alternatieve visies en laagdrempelige beeldvorming rondom vakantieparken te ontwikkelen, die campingbewoners ondersteunt in hun zoektocht naar een betaalbaar paradijsje en beleidsmakers helpt om maatwerk te leveren.

Graphic Matters vindt plaats van 22 september tot 22 oktober 2017.

Dit project wordt uitgevoerd in samenwerking met WelzijnDivers, The Art of Impact, Gemeente Breda, Graphic Matters, GGZ Breburg, GGD West-Brabant, Provincie Noord-Brabant, Tilburg School of Governance, Kunstbalie, Annahuis, de STRAATRAAD, campingbewoners en campingeigenaren.

Beeld: ArchiNed en Ruben Pater

Studenten St. Joost in Mengfabriek

Small Stories
Als illustrator/animator ben je constant bezig met het vertellen en het verbeelden van verhalen. Bij de Mengfabriek liggen deze voor het oprapen: het rijke verleden en de veelzijdige toekomst van de voormalige meel- en veevoederfabriek bieden veel invalshoeken voor de studenten om zowel in groepen als individueel mee aan de slag te gaan.

Silent Buildings
De Mengfabriek maakt in de expositie deel uit van het getoonde werk. Locatie en kunst smelten samen en de verhalen komen tot leven in een grote variëteit aan projecten: animatiefilms, virtual reality, augmented reality, installaties, videomapping en performances.

Openingstijden
Donderdag 1 juni: 19.30 – 22.00
Vrijdag 2 juni: 16.00 – 22.00
Zaterdag 3 juni: 16.00 – 21.00

Ingang via Koudijs Kafe, Tramkade 26 in ‘s-Hertogenbosch

 

Afscheid Rieneke de Vries

Zelf schreef Rieneke:

Lieve Mensen,

Bij deze, nog even een officiële mededeling wat betreft mijn vertrek bij de Academie voor Beeldvorming. Allen hartelijk dank voor de mooie jaren. Gemeente ’s-Hertogenbosch en andere opdrachtgevers bedankt voor de kansen die ik heb gekregen om mij te ontwikkelen als mens en als zelfstandig cultureel/maatschappelijk ondernemer en kunstenaar. Kirsti Pol, bedankt voor alle financiële lessen die je me hebt geleerd, Havana plukt er de vruchten van en haar mama hoeft tot nu toe nog geen vervelende bijbaantjes te doen. Bestuur bedankt voor het ondersteunen van de organisatie. Geert en Klaas bedankt voor de samenwerking. Alle kunstenaars en welzijnswerkers, bedankt voor de samenwerking. Alle wijkbewoners en in het bijzonder de bewoners van de noodopvang Rosmalen bedankt voor jullie vertrouwen, input en vriendschap. Alle collega’s uit het maatschappelijk veld, alle mensen die buiten de kaders kunnen denken, alle mensen die verantwoordelijkheden hebben genomen terwijl dat niet eens van hen werd verwacht, allen: BEDANKT! Jullie weten me te vinden en ik zal ook nog wel eens aan jullie jasje trekken met vreemde vragen.

Hartelijke groet!

Rieneke, ook namens Havana.

Beeld: Mike Harris.

Muhajiri, of: Waar is het fout gegaan?

Ze waren koperslagers in het Joegoslavië van de jaren ’30. Daarna ontkwam oma met vader en moeder aan concentratiekamp Jasenovac. Vanaf toen waren ze oorlogsvluchteling en trokken Europa in. In het Amsterdam van de jaren ’70 leek ze op de hippies in Paradiso. Dan valt het woord ‘zigeuner’. Oma wordt teruggestuurd naar Joegoslavië, maar krijgt met de ‘regeling Hopic’ toch status in Nederland. Ze gaat met haar familie in huizen wonen. Vanaf de jaren ’90 komt ze, na het afschaffen van minderhedenbeleid, in armoede terecht. Daarna duikt in beleidsdocumenten de term Roma-criminaliteit op. Ondertussen doet de familie meer en meer een beroep op hulpverlening.

Nu is oma oud. Aan het einde van haar leven vraagt ze zich af: Waarom zijn we in huizen gaan wonen? Hoe geef ik mijn traditie door aan mijn kinderen en kleinkinderen? ‘In een huis ben je alleen, of je bent een gezin. Maar je bent geen groep meer. Je bent niet meer samen, je kan niet meer met elkaar delen.’ Op dit moment is oma dakloos en leeft in Breda op straat.

Het interview werd op film vastgelegd en vormt de onderzoeksfase van een groter project. Daarin zal de invloed van beeldvorming op beleidsvorming in de samenleving centraal staan. Speciaal Roma zijn hier interessant, omdat zij minder dan andere groepen in Europa, toegang hebben tot de gangbare politieke kanalen van de nationale staat. Hoe vormt hun identiteit zich tussen ‘overlastgever’ of ‘laatste inheemse stammen’ in Europa? En wat betekent dit voor de manier waarop wij onze samenleving organiseren?

Een montage van het interview wordt in 2017 gepresenteerd in het Annahuis, Breda.

—————-

Productie: Academie voor Beeldvorming
Camera: Stefany Karghoti
Geluid: Olivier Nijs
Vertaling: Beki Galjus, Nebosa Hopic en Fikret Hopic
Interview en regie: Klaas Burger
Advies: Huub van Baar, Universiteit van Amsterdam
In samenwerking met: Annahuis, Breda

#Varkenskop

De aanwezige agenten werden geconfronteerd met een van de politieschilderijen van Daan den Houter, een foto uit de serie ‘The Great Outdoors’ van Mike Harris en een varkenskop. Uit de boxen klonk geluid van buiten: rijdende auto’s, een fietser en wind in de bomen. Op het podium was een opstelling te zien met enkele quotes: ‘Het maakt niet uit wat je doet. Het maakt wel uit wat je doet.’ En: ‘Vanuit samen denken ontstaan instituties. Die worden steeds groter en nemen uiteindelijk de plaats in van onze intuïties.’ De quotes werden vormgegeven door Nearest Neighbour in de huisstijl van de Academie voor Beeldvorming.

De interventie was aanleiding voor een gesprek: ‘Wat moet je als wetsdienaar met de emoties die een varkenskop bij je oproept?’ ‘Welke rol speelt internet bij de manier waarop in de publieke ruimte varkenskoppen worden neergelegd? En raakt dit aan cybercrime?’ Of: ‘Wat als iemand zo buiten de geregelde samenleving functioneert, dat hij alleen nog maar met een agent contact heeft?’ En: ‘Hoe is het debat over diversiteit in de samenleving te gebruiken om als politiemacht slimmer te worden?’

De dag stond in het teken van hoe het politiekorps in 2025 aanwezig zal zijn in de samenleving. Verdere samenwerking tussen de politie eenheid Oost-Nederland en de Academie wordt momenteel onderzocht.

Art of Impact selecteert Academie

Statement
Tabo Goudswaard, intendant van The Art of Impact, legt uit waarom de Academie is geselecteerd als voorbeeldproject:

De drive van de initiatiefnemers heeft me overtuigd om de Academie te verkiezen als voorbeeldproject binnen The Art of Impact. Ze gaan met veel passie aan de gang en maken echt contact met mensen, met echt verschillende mensen. Zo doorbreken ze systemen. De Academie verbindt niet-gelijkgestemden met elkaar en zorgt dat deze vreemden van elkaar leren. “Hier gebeurt het! En we laten zichtbare sporen na. Op ongebruikelijke plekken.” Veel succes, Academie voor Beeldvorming!

Werkwijze van de Academie
De Academie voor Beeldvorming gebruikt kunst om veranderingen in de samenleving zichtbaar te maken. Sinds 2014 werken binnen de Academie vluchtelingen, clubleden van de Rotary, Roma, onderzoekers, buurtbewoners, ambtenaren, mensen die geen huis hebben, ondernemers, bejaarden en kunstenaars samen. Vanuit deze samenwerkingen ontstonden een krantenbijlage, een bronzen fontein, een restaurant, een smiley op een basisschool, vlaggen, rondleidingen en tafels. Centrale vraag: hoe kan onze vertrouwde omgeving zich telkens opnieuw openen voor vreemde ervaringen? Hoe kunnen we blijven leren?

Projecten in 2017
Komend jaar zal de Academie in enkele projecten nader onderzoeken hoe een probleemgestuurde sociale blik verrijkt kan worden met impulsen vanuit kunst en cultuur. Dit onderzoek wordt gebruikt om een educatieve tool te ontwikkelen: Hoe kun je samenwerken vanuit totaal verschillende invalshoeken? Verder zal de samenwerking met partners als BrabantWonen, de Mengfabriek, ouderenzorgorganisatie Van Neynsel, kunstacademie AKV | St. Joost, gemeente ’s-Hertogenbosch, het Annahuis Breda en de STRAATRAAD verder worden geïntensiveerd.

Verschil maken
Op initiatief van het ministerie van OCW is eind 2014 The Art of Impact van start gegaan. Dit programma onderzoekt en stimuleert hoe kunst verschil maken midden in de samenleving: voor een leefbare wijk, energie en klimaat, zorg, welzijn en circulaire economie.

Ergens anders

Regie uit handen geven
‘Iedereen heeft een heel leven achter zich, met kinderen, werk, pijnlijke en gelukkige dingen,’ vertelt Malou. ‘En dan komt opeens het moment dat je hier in het verzorgingshuis zit. Je krijgt een slabbetje om bij het eten. Je kan niet meer goed lopen. Mensen hier zijn het leven aan het loslaten.’ Het is een confronterend contrast met haar eigen leven: ‘Ik kom en ga weer weg. Maar als je hier eenmaal woont, dan geef je die regie uit handen. Dan ben je afhankelijk van verplegers, verzorgers en een kok. Dat is niet altijd erg. Ik was laatst bij een klassieke-muziek-luistermiddag. Mensen genieten daar intens van.’ Maar Malou wijst ook achter zich. ‘Daar zit een vrouw alleen. Net zat de tafel vol, maar iedereen is weg want het koffieuurtje is voorbij. Deze vrouw blijft altijd zo achter, omdat ze vanwege haar rolstoel moet wachten tot ze wordt opgehaald. Ze kan het niet zelf.’

Urgentie
Hoe in deze context als kunstenaar aan de slag te gaan? ‘Ik wil eerst laten weten dat ik hier ben. Veel mensen komen hier samen in het atrium, maar sommige mensen blijven ook alleen op hun eigen kamer. Daarom heb ik iets gemaakt waarmee ik rond kan rijden.’ Tegen een grote niervormige plantenbak staat een geschakeld bouwsel van een oude rolstoel, een rollator en een postoel zonder po. Over een liggend rolstoelwiel hangt een gehaakt kleedje. ‘Mensen vragen: “Is dat nou kunst?” Het is een ding om contact te maken. En dat gebeurt. Mensen kennen me nu wel. Maar als ik terugkijk op mijn eerste dagen hier ben ik er eigenlijk best wel van in de war. Wat kan ik hier toevoegen? Wat is zinvol om te doen? Hoe vorm ik die verwarring om tot artistieke kwaliteit? Maar de urgentie is me wel duidelijk: hoe is er meer mogelijk als er door de beperkende werking van ouderdom steeds minder kan?’

Na 10 december zal Malou van Doormaal voorstellen presenteren aan bewoners en personeel van De Taling en aan geïnteresseerden. ‘Dan kan het ook eens ergens anders over gaan’ is een project van de Academie voor Beeldvorming in samenwerking met ouderenzorgorganisatie Van Neynsel en het Buurtcultuurfonds.

OPEN CALL FOR SYRIA

Artists from all over the world are invited to:
(1.) Submit a picture of an artwork or a digital file related to Women Rights. The maximum print size is 30×40 cm.
(2.) Take a selfie with the piece of art plus your name and the logo (click here) of UMA Organization For Supporting Women (more info here) from As Suwayda on a paper.
(3.) Both files (JPEG / RGB / resolution 300 DPI) must be sent by WeTransfer before 19 November 2016 to: without-wards@hotmail.com.

A little bit of freedom
‘Under the regime of Assad this kind of activities was impossible. Now some militia groups are in control of As Suwayda side by side with the Assad regime, so there is a little bit of freedom. The police asked for the nature of this organization and they allow it,’ explains Aktham Abu Fakher, who fled Syria in 2014 because of his activities in human rights. Akthams wife, Amany Abu Daqa, organizes this exhibition on women rights. She started UMA some years ago together with some friends. All still live in As Suwayda. Akhtam doesn’t. Currently he lives in Willemstad, Curaҫao.

Curaҫao?!?
‘I came to Curaҫao through Brazil and Venezuela on 19 Januari 2016. After I fled Syria in 2014, this was the cheapest, safest and easiest way to get away and build a new life. I wanted to ask for asylum in Willemstad, part of The Netherlands.’ But the island isn’t part of the country: it is only part of the Kingdom of The Netherlands. The consequences of this mistake: ‘Curaҫao is a small country. There is no law related to political refugees.’

I have to wait
Aktham was put in detention right after he asked for help at Punda police station. ‘They treated me like an illegal person. Even worse: after three days they told me to send me back to Syria, they saw me as a terrorist. I was shocked. Back in Syria they will kill me because of my human rights activities over there, that’s why I fled the country!’ But Aktham wasn’t sent back to Syria. 23 March 2016 he was released. Since this moment he has to register with the local police on a weekly basis.

I ask you to make art
‘Until now nothing happened. I get some support from the Islamic community and a lady working for UNHCR visited me. But she told me my case is insecure and I have to wait, maybe for two years. My wife and son are still in Syria. I am not there, I can’t do a thing. So I decided to help my wife and her organization to make this exhibition – that’s why I ask you to make art.’

WONEN IN EEN TENT

Noodgedwongen zonder huis
Harris’ serie kwam tot stand in nauwe wisselwerking met Bredanaars die vaak noodgedwongen dak- of thuisloosheid uit eigen ervaring kennen. Hij werd daarbij ondersteund door een netwerk in de stad: SMO Breda, Annahuis, de STRAATRAAD en de Academie voor Beeldvorming. ‘We hopen dat mensen door deze serie anders om zich heen gaan kijken,’ aldus een van de geportretteerden.

Ontmoetingen
In het weekend van 24 en 25 september vinden diverse activiteiten plaats rondom ‘The Great Outdoors’. U bent van harte welkom om deel te nemen aan het volgende (vrij toegankelijke) programma in Breda:

Zaterdag 24 september
13:00 – 17:00 Ervaringsdeskundigen zijn aanwezig bij ‘The Great Outdoors’ en gaan in gesprek met bezoekers.
Locatie: buitenexpositie Chasséveld.
13:30 – 15:00 Rondleiding over het Chasséveld. Hoe ziet de stad eruit door de ogen van iemand zonder huis?
Meeting point: meldt u zich 10 minuten vooraf bij De Stadsgalerij, Oude Vest 34, naast het Chasséveld.
15:00 – 17:00 1-op-1 ontmoetingen. Maak nader kennis met tentbewoners, straatwerker Hans Diks en met fotograaf Mike Harris en anderen.
Locatie: De Stadsgalerij, Oude Vest 34.

Zondag 25 september
13:00 – 17:00 Ervaringdeskundigen zijn aanwezig bij ‘The Great Outdoors’ en gaan in gesprek met bezoekers.
Locatie: buitenexpositie Chasséveld.
14:00 – 15:00 Talkshow met Mike Harris, straatwerker Hans Diks (SMO Breda), ervaringsdeskundigen en anderen onder leiding van Klaas Burger (artistiek leider van de Academie voor Beeldvorming).
Locatie: De Stadsgalerij, Oude Vest 34.

Dit programma is een samenwerking tussen BredaPhoto, de Academie voor Beeldvorming en SMO Breda en wordt mee mogelijk gemaakt door Gemeente Breda. ‘The Great Outdoors’ is een uitbreiding van de fotoserie die vorig jaar onderdeel was van ‘#HUISJE #BOOMPJE: wat doe je als je geen huis meer hebt?’ Deze alternatieve stadsgids, postercampagne en stadswandeling werd door de Academie voor Beeldvorming geperesenteerd tijdens Graphic Design Festival Breda.

Over BredaPhoto
BredaPhoto brengt van 15 september t/m 30 oktober 2016 het beste van de hedendaagse fotografie naar Breda. Op 15 binnen- en buitenlocaties in het historische stadscentrum en het hippe gebied Belcrum exposeren 73 internationaal befaamde fotografen en opkomende talenten. Het thema van deze 7e editie van BredaPhoto is YOU en gaat over zelfredzaamheid. Ook Mike Harris liet zich inspireren door dit thema, dat sterk relateert aan The Great Outdoors.

PRACHTIGE BINNENTUIN

Vruchtbare samenwerking
De binnentuin was verloederd. Via verhuurder BrabantWonen komen bewoners in contact met kunstenaars van de Academie voor Beeldvorming. Er ontstaat een een vruchtbare samenwerking met een prachtige tuin en een betrokken bewonersgroep als resultaat. De tuin is aangelegd met steun van het Buurtcultuurfonds BrabantWonen. Dit fonds heeft tot doel buurten mooi en leefbaar te maken door de inzet van kunst en cultuur.

Bronzen fontein
In de tuin liggen verschillende keien: heerlijk om op te zitten in de zon. Een deel van de tuin is gevuld met plukkruiden. Midden in de tuin klinkt vanaf een kei het geluid van een fontein: een schaal vol water met daarin een bronzen hoofd. Wie goed kijkt, ziet dat het een aantal oren heeft en meerdere monden. Het bestaat namelijk uit vijf verschillende koppen, die digitaal in elkaar zijn geplaatst. Deze vijf zijn enkele van de hoofden van betrokkenen bij het ontstaan van deze binnentuin.

Het hoofd ligt er niet zomaar. Vroeger was het complex een klooster gewijd aan Sint Jan Baptist. Deze heilige – in de islam heet hij Jahja – wordt afgebeeld naar de manier waarop hij stierf: na een verleidelijke dans vroeg Salomé op aanraden van haar moeder om het hoofd van Jan op een schaal. De koning gaf het haar, al was het met tegenzin. Jan ligt begraven in de Omajjadenmoskee in Damascus, Syrië, zo wist een van de bewoners die onlangs uit dit land weg is gevlucht.

Single Saint
Jan had geen relatie en leefde teruggetrokken – een bijzonder detail op een plek met kleine studio’s voor eenpersoonshuishoudens. Vandaar de titel van het beeld: Single Saint.

Fotografie: Mike Harris.

Met vluchtelingen

Twee jaar geleden zocht de gemeente ‘s-Hertogenbosch naar een locatie voor een asielzoekerscentrum. De Academie voor Beeldvorming participeerde in de commissie die de gemeente van advies voorzag. Hoe kan een locatie zo gekozen worden dat kennisuitwisseling plaats kan vinden tussen burgers en vluchtelingen? Uiteindelijk viel de keus op locaties ver van het stadscentrum verwijderd, o.a. op het terrein van Autotron Rosmalen.

Vanaf begin 2016 zijn onder de titel The Camp samenwerkingen gestart tussen kunstenaars en de – enkel manlijke – bewoners van de noodopvang in Rosmalen. Hoewel de taal nog niet goed werkte zijn toch vormen onderzocht die laagdrempelige uitwisseling met Bosschenaren mogelijk maakten. Op de Tramkade draaide in het voorjaar met ondersteuning van Nic Schulp een pop-up restaurant waarin koks uit de noodopvang kookten voor gasten. In totaal zijn bijna 250 maaltijden bereid, onder meer voor een serviceclub als Rotary ‘s-Hertogenbosch.

De reacties waren enthousiast. The Camp kreeg ondersteuning van o.a. het Rode Kruis ‘s-Hertogenbosch, COA, Muziekcentrum De Toonzaal, Welzijnsorganisatie Divers, de gemeente ‘s-Hertogenbosch en het Buurtcultuurfonds. Maar de ambitie groeide mee. Op enkele uitzonderingen na waren alle gasten mensen die de vluchtelingen een warm hart toedragen. Terwijl juist die uitzonderingen het meest interessant waren. Een medewerker van Divers formuleerde het zo: “We moeten de armere wijken in. Dat zijn immers de plekken waar deze mensen ook gehuisvest gaan worden.”

In het najaar van 2016 zullen in samenwerking met Welzijnsorganisatie Divers dialoogtafels worden georganiseerd in verschillende buurten in ‘s-Hertogenbosch, waarbij vluchtelingen en buurtbewoners worden uitgenodigd. Publiek zal worden gevraagd te vertellen over belangrijke gebeurtenissen uit hun leven. Zo ontstaat een verzameling verhalen, die worden gepind op een kaart, van het vluchtgebied en van de stad. Vervolgens wordt de kaart van het vluchtgebied geschaald en over de kaart van ‘s-Hertogenbosch gelegd. Op basis van beide kaarten worden ingrepen in de publieke ruimte gedaan. Zo ontstaat een netwerk aan verhaal in de stad waarbij niet direct duidelijk is of het over een Bosschenaar of een vluchteling gaat. Dit netwerk kan worden gebruikt als stadswandeling, als educatieve route of gewoon, als herinnering om te blijven leren en elkaar, ondanks de angst, als mensen te benaderen.

Handschrift uitbouwen

‘De laatste anderhalf jaar heb ik aan drie projecten gewerkt. Twee waren in opdracht van een woningbouwvereniging. Eén vond plaats in een museum, naar aanleiding van de vluchtelingenproblematiek. Het was fijn dat ik per project een vergoeding kreeg, daardoor was het vol te houden.’

‘Ik heb allerlei organisatorische dingen geleerd, die je op de kunstacademie niet te zien krijgt: Hoe schrijf je een plan? Hoe ga je met een opdrachtgever om? Hoe houd je het contact met de mensen met wie je te maken hebt simpel? Hoe maak je een realistische begroting? Hoe praat je over geld?’

‘De methode van de Academie voor Beeldvorming laat zien hoe belangrijk de achterkant van het proces is: er ontstaat niet zomaar een kunstwerk in de publieke ruimte. De betrokkenheid van omwonenden, een woningbouwvereniging of een lokale overheid is ook een belangrijke – onzichtbare – voorwaarde. Alleen dan wordt het kunstwerk een gegeven in sociale processen ter plaatse.’

‘Door het Talentontwikkelingsprogramma heb ik me als kunstenaar verhouden tot sociale vraagstukken. Ik dacht lang dat ik mijn eigen fascinaties met een maatschappelijke context kon verbinden. Maar dit was moeilijker dan ik dacht. De echtheid van de straat benauwt me soms. Mensen zijn heel kwetsbaar. Wie ben ik dan om te zeggen hoe het wél moet?’

‘Ik wil na deze drie projecten mijn eigen handschrift en mentaliteit verder uit bouwen. Wat dat betreft was ik blij met de tentoonstelling in het Stedelijk Museum ‘s-Hertogenbosch. Daar lukte het beter het onderwerp in het materiaal te brengen: het museum voelt als een ruimte om te experimenteren.’

Bedankt voor uw deelname!

Van Doormaal ontwikkelde het idee na gesprekken met klanten van voedselbanken en professionals die met hen werken. Deze gesprekken vonden plaats als onderdeel van het onderzoek dat de Academie voor Beeldvorming samen met het Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch uitvoerde in het kader van de tentoonstelling Bosch Geluk. De instructie aan suppoosten hangt in de tentoonstelling, die nog tot en met 29 november te zien is in het museum.

‘Het museum is een hele rijke omgeving, waarin heel veel wordt aangeboden. Juist daar wil ik iets doen dat met armoede te maken heeft,’ zegt Malou. Vandaar de directe openingszin van suppoosten: ‘Hoe staat het met uw financiële situatie?’ Met deze vraag verandert de comfortabele omgeving van het museum in iets dat voor klanten van de voedselbank heel gewoon is. ‘Het traject dat bezoekers van de voedselbank doormaken zit vol schaamte en dwang. Zo worden de bezoekers ook benaderd: we willen het allemaal van u weten en zijn blij dat u er bent!’

Oproep aan ‘s-Hertogenbosch

‘Goedenavond!

Mijn naam is Klaas Burger van de Academie voor Beeldvorming. Vroeger heette dat Het Makershuis.

Vanmorgen was ik hier ook, even verderop op het stadskantoor. Samen met Rogier Gerritsen en Daphne van der Plicht bespraken we de plannen voor de komende tijd. We kwamen tot een eenvoudige conclusie: het nieuwe beleid past bij deze tijd en bij onze werkwijze. Geld moet niet vastzitten in organisaties, gebouwen of overhead, maar flexibel ten goede komen aan de samenleving. De Academie voor Beeldvorming is klaar voor deze werkwijze. We hebben geen duur gebouw, 10% van onze jaarlijkse budgetten is overhead. De rest zit in projecten.

Wat doen we in die projecten? We jagen het gesprek aan rond actuele maatschappelijke thema’s, zoals onlangs hier in het Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch binnen de tentoonstelling Bosch Geluk. Daar werkten we met jonge kunstenaars, die net hun diploma behaalden aan de kunstacademie hier, aan kunstwerken over armoede in Nederland en over vluchtelingen die naar Europa komen. Deze kunstwerken zijn aanleiding geweest om in gesprek te gaan met cliënten van voedselbanken, vluchtelingen, medewerkers van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers en de Immigratie en Naturalisatiedienst.
Of nu, in Breda, waar we samen met dak- en thuislozen en maatschappelijke organisaties tijdens het Graphic Design Festival Breda een gids presenteren die de stad laat zien vanuit de vraag: wat als je geen huis hebt? Dit project zouden we graag ook in Den Bosch uitvoeren.

Onze projecten hebben altijd als doel middels kunstwerken misverstanden bespreekbaar te maken, passende oplossingen te zoeken in maatschappelijke vraagstukken, samen met iedereen die daar verstand van heeft: professionals, bewoners, ervaringsdeskundigen, hulpverleners, journalisten, onderzoekers, kunstenaars, beleidsmakers en ook met u, politici. Vandaar het woord ‘beeldvorming’ in onze naam. Want: hoe kijken we naar elkaar? Wat zijn onze blinde vlekken? En hoe voeren we in de samenleving het gesprek hierover?

Maar het gaat hier natuurlijk niet alleen over mooie projecten. Het gaat hier over geld.

De Academie voor Beeldvorming redt zichzelf prima: de meeste projecten krijgen we van de grond met projectfinanciering ter plaatse, samen met partners en opdrachtgevers. Maar we maken ons wel zorgen over ons talentontwikkelingsprogramma. Want in al onze projecten nemen we jonge Bossche kunstenaars mee. In Den Bosch staat namelijk een kunstacademie. Al jarenlang begeleiden we jonge kunstenaars na hun afstuderen naar een levensvatbare onderneming. Daar hebben we de ervaring, het netwerk en de opdrachtgevers voor. Hierdoor vertrekken deze jonge creatievelingen niet naar Amsterdam, Brussel of Rotterdam, maar blijven ze hier. Wij van de Academie voor Beeldvorming vinden dit belangrijk voor de stad en de regio, voor een fris en vitaal leefklimaat.

Bedankt voor de steun die we jarenlang van jullie ontvingen. Ik ben een van die kunstenaars die dankzij deze middelen een levensvatbare onderneming heeft kunnen opbouwen. Ik stel mijn ervaring graag beschikbaar aan de stad, zodat kunstenaars op een open en ondernemende manier leren denken en werken middenin de samenleving. Want we willen ook in de toekomst de jonge creatieveling behouden voor de stad. Maar besef goed, dat kunnen we niet alleen: daar hebben we jullie als stad bij nodig.’

Kunststudenten te gast

Eerder onderzochten de studenten in Brussel de rol van de hedendaagse kunstenaar in verstedelijkingsprocessen. De presentatie in de voormalige voederfabriek is startpunt voor gesprekken met beleidsmakers van de Provincie Noord-Brabant. In de minor zullen de studenten uitgenodigd worden hun onderzoek concreet te maken in het Brabantse stedennetwerk.

Het is de ambitie deze minor van AKV | St. Joost jaarlijk op de Tramkade te laten plaatsvinden.

GONZO INTERVIEWT KLAAS BURGER

Klaas: “Veel hedendaagse kunst komt louter voort uit hipheid. Maar dat egowerk van de kunstenaar hoort bij een eeuw waar het gaat om de ontdekking van het individu. Dat is de twintigste eeuw. Die is voorbij. De individuele kunstenaar is dood.”

[…]

Gonzo: “Hoe ben je tot je huidige manier van werken gekomen?”

Klaas: “Ik wilde me losmaken van de situatie waarin je je kunstpraktijk sponsort met geld dat je elders verdient. Ik begon dus na te denken over de maatschappelijke waarde van hetgeen ik aan het doen was, en hoe ik mijn werk in die zin kon omvormen.

[…]

Gonzo: Wat wil je nog meer met de Academie voor Beeldvorming?

Klaas: “Het liefste wil ik dat er constant wordt gewerkt aan het heruitvinden van de bestaande politieke situatie, waarbij wordt onderzocht hoe mensen zich tot elkaar verhouden. Het werken in een team ervaren mensen als een leertraject doordat ze eigen criteria aan anderen kunnen toetsen. Een vormgever zit niet vaak samen met een laaggeletterd iemand. Daardoor verandert de manier waarop zij naar elkaar kijken en hoe ze zich gedragen. Als een kunstwerk symbool kan staan daarvoor, heeft het een werking die voor de betrokkenen in herinnering blijft.”

En meer.
Gonzo Circus is te vinden in het beter gesorteerde tijdschriftenschap.

NIEUW SEIZOEN, NIEUWE PLANNEN

De komende maanden zijn kunstenaars verbonden aan de Academie voor Beeldvorming op verschillende plekken actief:

Tussen 12 en 26 september produceren Janina Frye en Malou van Doormaal in het Stedelijk Museum ‘s-Hertogenbosch twee kunstwerken die de beeldvorming bevragen rond twee thema’s: de komst van een Asielzoekerscentrum in ‘s-Hertogenbosch en clienten van Voedselbanken. Deze werkperiode vindt plaats in het kader van de tentoonstelling Reinventing Happiness (2): Bossch Geluk.

Op 26 september presenteren Janina Frye en Klaas Burger een serie vlaggen voor de wijk ’t Rul in Heesch.

Tijdens het Graphic Design Festival Breda, dat plaatsvindt van 25 september tot 25 oktober 2015, wordt #Huisje #Boompje gepresenteerd. Dit is een campagne en een gids van Breda met als centrale vraag: hoe ziet de publieke ruimte er uit als je geen huis hebt? Fotografie: Mike Harris. Vormgeving: Yana Foqué / Werkplaats Typografie. Concept en redactie: Klaas Burger / STRAATRAAD Breda. Ondersteuning: Hans Diks / SMO Breda; Dennis Elbers / Graphic Design Festival Breda; Dorothé IJsseldijk / Annahuis Breda.

Van 12 – 23 oktober organiseert de Academie voor Beeldvorming in samenwerking met AKV | St. Joost een werkperiode waarin studenten hun rol als aankomend beeldend kunstenaar in hedendaagse verstedelijkingsprocessen onderzoeken.

In samenwerking met kunstenaars en vormgevers worden nieuwe plannen ontwikkeld.

Enne, Mike Harris, dank voor de fantastische foto’s!