Seizoenswerk (2)

Sinds de coronacrisis wordt er gesproken over tekorten aan arbeidsmigranten in de agrarische sector. Yacinth loopt nu alleen tegen het tegenovergestelde aan: door de extreme weersomstandigheden van de afgelopen tijd viel het werk stil. Hoe gaan arbeidsmigranten hier mee om?

Klik hier voor Yacinths vorige verslag.

Wat een lekker zonnig weer was het de afgelopen tijd! En die regenbuien achteraf kwamen ook niet als een straf. Op het land stonden ze minder te springen. De afgelopen maand had ik heel wat werkdagen ingepland, maar om 5 voor 12 werden deze steeds opnieuw afgeblazen. Net die laatste regenbui aan het eind van de middag die hem de das om deed. Of juist de aanhoudende droogte waardoor werken op het land geen zin had. Daar zit je dan, om kwart voor 10 avonds, weer een berichtje van de boer of de baas van het uitzendbureau. Terwijl je net je boterhammetjes hebt gesmeerd.

Er wordt gesproken over keurmeesters die komen controleren of de oogst überhaupt nog wel geschikt is voor consumptie. Deze heftige weersomstandigheden zorgen voor een grotere kans op een verloren oogst. Ik merk om me heen een sterke financiële afhankelijkheid van dit onvoorspelbare seizoenswerk. Mensen staan inmiddels te springen om werk. Ook omdat het oogstseizoen eigenlijk pas echt van start gaat in september. 

Mijn onderzoek op het land staat dus even stil. Toch krijg ik op deze manier wel bepaalde werkomstandigheden mee. Wat doen mijn Poolse of Roemeense collega’s als er geen werk is? Ik weet uit verhalen dat een uitzendbureau met beloftes komt wat betreft werkuren. Ik vraag me inmiddels echt af wat er daadwerkelijk toegezegd wordt. Want met dit huidige klimaat kunnen er niet veel voorspellingen worden gedaan. Dit vraagt om nog meer verdieping en onderzoek. 

Hopelijk in september weer wat meer met mijn voeten in de aarde! Tot die tijd probeer ik in het kader van het onderzoek voor de online game voor Camping Kafka en mijn deelname aan Seasonal Neighbours, te achterhalen wat deze plotselinge tekorten aan werk betekenen voor mijn buitenlandse collega’s. 


Enkele recente artikelen over seizoenswerk en arbeidsmigratie:

De PZC schreef over Willem, die medelijden kreeg met een werkloze Poolse insluiper.

In het NRC verscheen een artikel over de angstcultuur en de kans om op straat te komen te staan als je als arbeidsmigrant werkt in een slachthuis.

De Volkskrant onderzocht werk- en woonomstandigheden op een Agripark in Dronten en de kans om werk te verliezen. Voor Yacinth is dit dichtbij: “Ik werk altijd in de buurt van Dronten, want het uitzendbureau van waaruit mijn werk komt is daar gevestigd.”

De Stentor vertelde over de hoe Alexandru Balint teleurgesteld terugkeert naar Roemenië.

Het NRC schreef over de Poolse Krzysztof Nicinski die van zijn werkgever geen zorgpasje kreeg.


Meer weten over Camping Kafka? Kijk op www.campingkafka.nl of klik hier voor een oneminute over het actieonderzoek.
Heb je vragen? Bel Klaas Burger, 0652073047.

Beeld: Yacinth Pos.

Seizoenswerk

Camping Kafka is een actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming waarin het wonen op vakantieparken centraal staat. Op campings vind je behalve toeristen namelijk allerlei mensen: niet alleen gescheiden vaders, alleenstaande moeders met kleine kinderen of andere mensen die in de huidige wooncrisis geen passende woning kunnen vinden. In stacaravans en op recreatieterreinen vind je ook heel veel arbeidsmigranten. Yacinth Pos onderzoekt de leefwereld van deze mensen. Lees hier haar eerste ervaringen.


Het is kwart over zes in de ochtend. Vandaag ben ik onderweg naar mijn eerste klus als seizoenswerker. Ik rijd achter een auto met een Pools nummerbord. Zou hij ook onderweg zijn naar zijn werk?

Als ik aankom op de boerderij en uit de auto stap, word ik begroet door het geluid van koeien en een blaffende hond. Een kat strijkt langs mijn benen. Verderop staat de boer op het erf. Hij stuurt iemand op me af. Zijn zoon, zo blijkt.

Kort daarna loop ik met zeven anderen over een gigantisch veld met wortelen. Mijn taak is onkruid wieden. De zoon legt uit dat het onkruid water van de wortelen afneemt. Ondertussen hoor ik gepraat in een taal die ik niet herken. Het komt vanuit het maisveld rechts van ons. ‘Er zijn ook nog wat Polen aan het werk, die zijn in het mais bezig,’ zegt de zoon, als hij mij ziet kijken.

Het werk is zwaar. Acht uur lang voorover bukken. Een ergere houding is er niet voor je rug. Maar om dit werk te kunnen doen zit er niks anders op. Ik vraag aan een van mijn collega’s of we het gaan halen, het hele veld in één dag. Er wordt een beetje gelachen. Dan klinkt er een duidelijke nee. Op het veld is de sfeer gemoedelijk. Ik ontdek dat iedereen uit de omgeving komt of een achtergrond heeft op de boerderij.

Na een paar uur roept iemand: ‘Koffie!’ We rijden met onze auto’s het veld af. En inderdaad, naast het maisveld staat een busje met een Pools nummerbord.

‘Zo, dan kunnen jullie ook wat neerzetten.’ De boerin klapt een tafel uit naast een grote houten hoekbank met daarop wat dunne tuinkussens. Als ik naar binnen stap, zie ik een kleine badkamer, een keukenblok en een stapelbed. Met z’n zevenen nemen we plaats op de bank in de ooit witte stacaravan, aan de rand van het erf. Nu we bijna voetjevrijend naast elkaar plaats hebben genomen, is het onmogelijk ons te houden aan de instructies die we voorafgaand allemaal in een mail hebben ontvangen: houd je aan de richtlijnen van het RIVM. Van anderhalve meter afstand is geen sprake.

We zitten met onze natte sokken rondom de boerin. Ze vertelt ons dat hier eigenlijk twee Roemenen zouden wonen. Maar die zijn volgens haar niet op komen dagen. ‘Mooi is dat,’ wordt er geroepen. De boerin zegt dat ze denkt dat het komt door de gezondheidschecks bij de grens. Ik weet niet precies wat ze bedoelt, maar vraag niet om uitleg. Er wordt gevraagd of we nog wat missen. Het blijft stil. Die dag blijft een terugkerend thema de missende koffiepot.

Na de pauze regent het. We zeulen extra kilo’s modder mee aan onze schoenen en de sfeer verandert. Wat eerst rustgevend voelde – het werk in de buitenlucht, met je handen in de aarde – verandert in een niet-opgeven-mentaliteit. Het vrolijke geklets heeft plaats gemaakt voor een intense stilte. Iedereen is in zichzelf gekeerd aan het werk, uitkijkend naar het uiteinde van de rijen met wortelen. Ik wil niet klagen, maar mijn lichaam begint te protesteren. Nog even doorzetten.

Gedurende de dag hebben we drie pauzes. In de nog geen minuut durende autorit van en naar het veld, zie ik verschillende keren de Polen van het maisveld in hun auto zitten. Jammer dat ze niet bij ons in de stacaravan komen pauzeren.

Aan het einde van de dag krijg ik te horen dat ik de volgende dag niet nodig ben. Mijn collega’s hadden mij hier al voor gewaarschuwd. ‘Zo irritant dat afbellen, ik moet toch mijn huur betalen.’ Ik ben stiekem blij. Ik ben moe. Ik kan praktisch niet meer lopen. Maar ik voel me ook schuldig bij mijn opluchting. Ik heb het lekker makkelijk, ik kom alleen maar een kijkje nemen in de wereld van de arbeidsmigrant. Ik ken de werkstructuren van uitzendbureaus maar al te goed vanuit mijn werk voor Camping Kafka. Werk is onzeker door 0-uren contracten. Maar de kosten voor verblijf en vervoer lopen door.

Die avond duik ik vroeg mijn bed in. Voor ik in slaap val denk ik terug aan de gesprekken in de stacaravan. Ik stel me voor dat twee Roemenen in dat stapelbedje slapen, na een dag zwaar werk. ‘Ze hebben het wel goed voor elkaar zeg, zelfs een afwasmachine,’ werd er geroepen.

We trapten steeds onze schoenen uit voor de deur van de stacaravan. Niet dat het verschil maakte. We waren allemaal zo vies dat de hele caravan onder de modder zat. Was dit de reden dat de Poolse seizoensarbeiders in hun auto bleven zitten? Wilden ze van hun woonplek geen modderpoel maken? Dat lijkt me voor niemand fijn thuiskomen. Of heeft mijn blik te maken met een verschil in mentaliteit tussen het platteland en de stad? Mijn collega’s uit de regio vonden het immers een prima optrekje…


Meer weten over Camping Kafka? Kijk op www.campingkafka.nl of klik hier voor een oneminute over het actieonderzoek.
Heb je vragen? Bel Klaas Burger, 0652073047.

Beeld: Yacinth Pos.

Ruben Pater over Camping Kafka

Al voor de Corona-uitbraak besloot Ruben Pater niet meer te vliegen. Een te grote footprint. De afstand tussen Amsterdam en Minneapolis werd overbrugd door internetverbinding. Dit resulteerde in een lezing over de ethiek van vormgeving. De enige die door kon gaan, de andere lezingen moesten door de coronacrisis worden afgelast.

Aan de hand van verschillende projecten licht Ruben zijn onderzoeken toe. Over de rol van cargoschepen op de globale markt en de invloed van nationaliteit, het must-read boek Politics of Design over valse design-aannames, drones en surveillance, het stemrecht bij jongeren en de Nederlandse woonmarkt, waar Camping Kafka over gaat.

Ruben is betrokken als onderzoeker bij Camping Kafka: weg in eigen land en vertelt iets over het proces vanaf 37:16 minuten.

Camping Kafka test game op Graphic Matters

We nodigen je van harte uit om op 9 oktober de testversie met ons te spelen en bij te dragen aan de ontwikkeling van de game.

We willen de hele dynamiek voelbaar laten worden: vanuit perspectieven van veiligheid, recreatie en toerisme, economie, ruimtelijke ordening, sociale veerkracht, de blik van bewoner en eigenaar, het moet er allemaal in zitten.

Datum: woensdag 9 oktober 2019
Tijd: 15:00u – 16:30u
Locatie: Graphic Matters, Industriekade 15 te Breda


Camping Kafka is een initiatief van Academie voor Beeldvorming.
Gameontwikkeling vindt plaats i.s.m. GGD West-Brabant.
Artistieke leiding en onderzoek: Klaas Burger / Academie voor Beeldvorming
Vormgeving en onderzoek: Ruben Pater / Untold Stories (installatie en website) en Yacinth Pos (game en campingkaart)
Vormgeving installatie: Ivo van den Thillart
Bouw game: Jaap-Joris Vens, Afdeling Apps
Productie: Monique van de Wijdeven

Spelontwikkeling op Camping Kafka

Leefwereld van campingbewoners
Het team dat werkt aan Camping Kafka is uitgebreid met Yacinth Pos. Ze ontwerpt in samenwerking met GGD West-Brabant (casuïstiek) en Klaas Burger (onderzoek en tekst) een game die als doel heeft de leefwereld op campings en vakantieparken te openen voor overheden en professionals. Want campings en vakantieparken zijn vindplaats voor mensen die vastlopen op de woonmarkt. Toch is de eerste impuls van overheden vaak handhaving. Hoe kan je verder kijken dan het schrikbeeld, dat voelbaar wordt in beleidstermen zoals ondermijning, criminaliteit en illegale bewoning? Wat maak je eigenlijk mee als het vakantiepark je thuis is? Hoe ziet je leefwereld er dan uit?

“Met deze game proberen we een brug te slaan tussen campingbewoners, instanties en overheden. De laatste twee denken soms teveel vanuit hokjes, waardoor er weinig begrip is voor het leven van gewone mensen. Vaak zijn situaties niet zo zwart-wit als beleidsmakers veronderstellen. Dat willen we zo realistisch mogelijk overbrengen.”

Dillema’s
Om situaties voelbaar te maken, laat de game duidelijk zien waar het schuurt en waar het pijnlijk is. “De game wordt super persoonlijk,” zegt Yacinth. “Dus we praten niet in algemene termen, maar laten menselijke situaties zien. Je speelt het spel digitaal vanuit de rol van campingbewoner, waarin je steeds wordt geconfronteerd met keuzes. Wat doe je als de inspecteur brandveiligheid je sommeert om je zomerhuisje aan te passen? Denk je dat het wel los loopt – met het risico dat je een dwangsom krijgt opgelegd – of geef je geld uit aan een verbouwing? Klaag je als je voor de zoveelste keer nat wordt van sproeiwater in de kas waar je werkt, of bewaar je de lieve vrede met het uitzendbureau – die ook je stacaravan regelde? Er zijn altijd keuzes, hoewel je soms alleen maar kan kiezen tussen twee kwaden.”

Groot netwerk
Het spel wordt een stapeling van verschillende belangen, regels en persoonlijke gebeurtenissen. De game-ontwikkeling is daarom een langzaam traject. “Je moet zorgen dat je niet in je eigen aannames trapt. Er is geen algemene deler. We volgen de casuïstiek die is aangedragen door een groot netwerk. Campingbewoners die al lang betrokken zijn, campingbeheerders, gemeentes, professionals in loketten, FairWork en Stichting Barka, die veel weten over hoe arbeidsmigranten worden behandeld, en straatwerkers van SMO Breda. Ons hele netwerk doet mee. Eens in de zoveel tijd testen we scenario’s uit, telkens vanuit een andere invalshoek.”

Uitdaging
Gameontwikkeling vindt midden in het speelveld plaats. Het is een spannende positie als ontwerper, want je kan je niet achter een laptop verstoppen. Yacinth: “Het is heel anders dan eerdere projecten. Ik ben fulltime bezig met onderzoek en spelontwikkeling, maar ben daarnaast ook continu gesprekken aan het voeren. Het is de uitdaging om al deze visies gelijkwaardig te behandelen in de game.”

De vormgeving ligt al klaar, de volgende stap is om de game indringender en meer voelbaar te maken. Het plan is om dit onder andere te doen met geluid. “Als ik op de camping ben gaat het gesprek over stressvolle zaken, maar hoor ik tegelijkertijd vogels. De wind waait door de bomen. Dat is supermooi. Ik snap op zo’n moment heel goed dat je op een camping zou willen wonen.”

Meer info over Camping Kafka? Zie de projectwebsite, www.camingkafka.nl.

Camping Kafka breidt uit met game

1 op de 20
Wonen op campings en vakantieparken is verboden. Overheden gedogen of reageren met harde hand: handhavingsacties en als het niet anders kan ontruiming. Maar hoe duurzaam is dit? Er is immers een groeiend tekort aan betaalbare woningen. De scenario’s liegen er niet om: 1 op de 20 Nederlanders zal in 2025 geen zekere huisvesting hebben.

Nieuwe vertelling
Op Camping Kafka: weg in eigen land groeide een nieuw narratief: campingbewoners zijn niet ofwel zielig ofwel crimineel. Wel zijn campings en vakantieparken op dit moment smeerolie in een oververhitte woonmarkt. Deze vertelling vormt de basis voor een oneminute en werd gebruikt voor twee uitzendingen van tv-programma De Monitor in het dossier ‘Huurdersproblemen’. Werkvormen uit Camping Kafka zijn gebruikt door Provincie Noord-Brabant, GGD West-Brabant en GGD Nederland. En op 14 juni was camping Kafka in een nieuwe opstelling geopend op de conferentie Flexwonen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, Platform 31, Expertisecentrum Flexwonen en de Provincie Zuid-Holland (zie foto’s). Meer programma is in voorbereiding.

Game
Op Camping Kafka speelt een doolhof een centrale rol: het toont hoe allerlei groepen in onze samenleving hun plek vinden op vakantieparken: arbeidsmigranten, ex-gedetineerden, alleenstaande moeders met kleine kinderen, gescheiden vaders, zzp-ers met een klein verdienmodel, mensen in een schuldencrisis, senioren, jongeren die uitstromen uit jeugdzorg en zo voorts. Dit doolhof wordt momenteel in samenwerking met Ruben Pater, Yacinth Pos, Jaap-Joris Vens en GGD West-Brabant verwerkt tot een online game. Via dit spel ontdekken mensen uit de beleids- en systeemwereld de leefwereld van mensen die wonen op vakantieparken. Hopelijk nemen ze daarna op meer manieren verantwoordelijkheid.


Artistieke leiding en onderzoek: Klaas Burger
Zakelijke leiding en productie: Monique van de Wijdeven
Vormgeving en onderzoek: Ruben Pater / Untold Stories
Vormgeving game: Yacinth Pos
Vormgeving installatie: Ivo van den Thillart
Bouwteam installatie: Niko Riedinger, Martijn Linssen
Website en bouw game: Jaap-Joris Vens
Productie oneminute: Aram Voermans / Studio Apvis
Financiering: Gemeente Breda, The Art of Impact, Graphic Matters, GGD West-Brabant, Provincie Noord-Brabant, VSBFonds
Overige betrokkenen: Welzijn Divers, GGZ Breburg, Diaconaal Centrum Annahuis, STRAATRAAD, Pakhuis B, campingbewoners, -eigenaren en vele anderen.