Wijkgesprek De Buurtbatterij

19 juni 2019. In Windkracht 5, wijkcentrum van De Groote Wielen, vindt het wijkgesprek plaats over de energiehuishouding van de toekomst. Het gesprek is de afsluiting van De Buurtbatterij: twee jaar artistiek actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming over de energietransitie in De Groote Wielen. ‘Nou ja, afsluiting… Er ligt een helder doel: de bouw van een buurtbatterij op basis van het ontwerp zoals geleverd door schoolkinderen,’ begint Klaas Burger, aanjager van het actieonderzoek.

Transitie
De Buurtbatterij brengt twee dilemma’s bij elkaar: druk achter de voordeur en de energietransitie. De Groote Wielen is een modelwijk: als je je hier een woning kunt veroorloven, draai je volop mee bovenin de middenklasse, met de bijbehorende volle agenda. Maar de burn-out sluimert op de achtergrond. Dit dilemma is als ontwerpvraag voorgelegd aan schoolkinderen uit de wijk: Hoe kan een buurtbatterij hier energie beschikbaar maken?

Ouders
Schoolkinderen zijn aan het werk gegaan. Zestien voorstellen zijn gepresenteerd op een bouwbord tegenover het tijdelijke winkelcentrum in de wijk. Drie zijn door een jury geselecteerd: Het Verborgen Eiland van Zoë en Feike, De Spaarpot van Roza, Pien, Jara en Renske, en Alien van Sarah, Floor, Fiene, Sara en Karlijn. Ton van Helvoort, wijkmanager en jurylid, vertelt dat er op dit moment wordt gewerkt aan doorontwikkeling. ‘Het glow-in-the-dark fietspad, onderdeel van Alien, willen we realiseren op de brug die over drie jaar wordt opgeleverd.’ De overige ideeën zullen na de zomer worden uitgewerkt.

Terugkijken
In samenwerking met betrokkenen wordt teruggekeken op twee jaar actieonderzoek. Wat betekenen de ontwerpen van schoolkinderen voor de huidige bewoners? ‘De energietransitie gaat niet alleen maar over de hoeveelheid CO2 die we uitstoten. Het gaat ook over de keuzes die we maken,’ zo stelt Melle Smets, als kunstenaar betrokken bij het actieonderzoek. ‘In die zin zie je dat de volle levens zorgen voor transitiearmoede,’ vult Klaas aan. ‘Er is nauwelijks ruimte voor dingen die we nog niet weten.’

Aandacht
In drie groepen wordt gekeken hoe de energiehuishouding van de toekomst vorm krijgt: binnenshuis, op straatniveau en in de wijk. ‘Vroeger was mijn vader kostwinner. Mijn moeder was gestopt met werken. De energie thuis kwam voort uit haar aandacht.’ Daardoor was er tijd en rust. ‘Nu “begeleiden” tweeverdieners de kinderen en worden er samen dingen gedaan ter ontspanning.  Ik vind het echt spannend hoe we in de toekomst onze energie verdelen tussen thuis en werk,’ vertelt een wijkbewoner.

De wijk bestaat niet meer
‘Het belangrijkste is dat mensen zich thuis voelen in hun directe leefomgeving,’ zegt Frans, een van de eerste betrokken bewoners. Hij vertelt over een appgroep die hij startte. ‘Er zaten bewoners in uit twee straten. Doel was om met elkaar ideeën te verzamelen voor De Buurtbatterij.’ Opeens stapten bewoners van de andere straat een voor een uit de appgroep. Digitaal organiseren van verbanden groter dan de straat is dus niet zo makkelijk. Inderdaad: ‘Netwerk groter dan je directe buren is niet langer je wijk,’ stelt Ruud Geven, van debatcentrum Ruw, even later in een column. ‘Vrienden, werk, familie,  het zijn netwerken verspreid over de regio. Je kunt je afvragen of de wijk in deze zin nog wel bestaat.’

Wijk is wel belangrijk
Diezelfde wijk is wel belangrijk voor de gemeente. Voorzieningen worden op wijkniveau getroffen. Dit geldt ook voor de energietransitie. Cees schiet in de lach: ‘Gezamenlijke vijanden helpen hier. Kijk hoe de wijk zich organiseert in verzet tegen de plannen voor windmolens.’ Maar hoe dit verder werkt, is nog onduidelijk. ‘Vroeger speelden we buiten. Nu is er de digitale cocon.’ Een makelaar zegt stellig: ‘Mensen snappen de energietransitie nog niet. Er is geen helder model waarbinnen we er aan kunnen werken. Dus wachten ze op de overheid.’ Ondertussen verandert er veel: industrialisatie in de bouw, duurzame materialen, collectieve ketelhuizen in de wijk en levensloopbestendige woonvormen. ‘Hoe lang heeft het geduurd van kolen naar gas? Deze transitie is minstens zo heftig.’

Vervolgstappen
Na de zomer werkt de jury in samenwerking met de kinderen, hun ouders en het artistieke team van De Buurtbatterij aan de doorontwikkeling van de Buurtbatterijen die door schoolkinderen zijn ontworpen. Zo moet de kijk van schoolkinderen, de volwassenen van de toekomst, op de energietransitie zichtbaar worden. Tegelijk gaan Melle en Klaas actieonderzoek herhalen in Rotterdam, in een wijk met meer sociale huurwoningen. Zo ontstaat vergelijkingsmateriaal: Zouden mensen hier ook uit een Whatsappgroep stappen als het voelt als een straat te ver? Zal ook daar de transitiearmoede opspelen? Of is er in een minder rijke buurt juist meer improvisatievermogen?


Artistieke leiding en onderzoek: Klaas Burger
Doorontwikkeling: Melle Smets
Projectcoördinatie en educatie: Susan Meijburg
Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven
Betrokken scholen: Kindcentrum De Groote Wielen, Wittering.nl
Financiering:  Gemeente ’s-Hertogenbosch, The Art of Impact, VSBfonds
Overige betrokkenen: Farent Welzijn, Wijkraad De Groote Wielen, bewoners uit en professionals betrokken bij de wijk
Beeld: Mike Harris

BUURTBATTERIJEN VOOR DE GROOTE WIELEN

Wat? Onthulling bouwbord door Mike van der Geld, wethouder duurzaamheid en cultuur
Wanneer? Woensdagavond 29 mei, 20:00 uur
Waar? Het bouwbord komt te staan op de hoek Groote Wielenlaan – Vlietdijk, tegenover de AH.

Positieve energie
Waar krijg je positieve energie van? Hoe kun je energie delen? Hoe gaan we met onze energie om in 2030? Met deze vragen zijn leerlingen uit groep 6 – 8 van Kindcentrum De Groote Wielen en Basisschool Wittering.nl aan de slag gegaan. Ze hebben van alles bedacht: een wifi-vrije camping, waardoor er ruimte ontstaat voor ontmoeting en spel, geld gratis maken, zodat er minder gewerkt hoeft te worden, of een nationale spierkrachtdag.

Actieonderzoek
De jonge ontwerpers doen hun voorstellen in het kader van De Buurtbatterij, het nieuwste actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming. Bewoners van De Groote Wielen, professionals actief in de wijk en kunstenaars zoeken hierin samen hoe onze samenleving zich voorbereidt op de energiehuishouding van de toekomst. Juist in een wijk zoals De Groote Wielen is dit spannend. Wijkbewoner Frans Verhaaren, vanaf het eerste moment betrokken, vertelt: ‘Flink wat mensen hier in de wijk ervaren dagelijks druk. Tweeverdieners werken fulltime om de hypotheek te betalen en te zorgen voor kinderen. Hoeveel tijd blijft er over om bezig zijn met veranderingen in onze samenleving of met sociale samenhang?’

Ambitieus en mondig
Klaas Burger, artistiek leider van de Academie: ‘In De Groote Wielen wonen ambitieuze en mondige mensen. Kijk naar burgerinitiatieven rondom zonnepanelen, of tegen windmolens. Tegelijk zijn de levens zijn vol. Dus er spelen belangrijke vragen: Hoe maak je tijd vrij voor experiment? Hoe innoveren we ons energieverbruik? Hoe vermijd je de burn-out?’

Energiehuishouding
De grootste ontdekking was dat de vraag naar windmolens of zonnepanelen, sociale samenhang en de dreiging van de burn-out allemaal draaien om de manier waarop we met onze energie omgaan. ‘Vanuit dit inzicht hebben we kunstenaar Melle Smets betrokken,’ vertelt Klaas. ‘Hij maakt in zijn Human Power Plant voelbaar hoe we de energievraag in onze samenleving weer persoonlijk kunnen maken. Het gaat niet alleen maar over CO2-uitstoot, maar ook over waar we onze tijd aan willen besteden.’ In samenwerking met Smets werd een lessenserie vormgegeven. ‘Kinderen onderzochten hoe het is om geen elektrische apparaten te gebruiken of gezamenlijk gebruik van elkaars kracht en plezier centraal te stellen. We nodigen bewoners van De Groote Wielen van harte uit de resultaten van het actieonderzoek te komen bekijken en zich waar mogelijk bij ons aan te sluiten!’

Programma
Aan het bouwbord is een breder programma verbonden:

Woensdag 29 mei, 08:30 u: Filmpremiere. Kinderen presenteren hun buurtbatterijen. Een jury beoordeelt de ideeën. Locatie: Windkracht 5. Graag aanmelden!

Woensdag 29 mei, 20:00 u: Feestelijke onthulling bouwbord door Mike van der Geld. Top drie jury. Buurtborrel. Locatie: hoek Groote Wielenlaan – Vlietdijk. Zie hier het facebookevent.

Tussen 29 mei en 19 juni: Kleinschalig programma. Bijvoorbeeld: een avond over buurtcohesie in samenwerking met de Bronkade, een rondleiding over de energietransitie, of een avond i.s.m. jongeren uit De Groote Wielen. Meer info volgt binnenkort op debuurtbatterij.nl!

Woensdag 19 juni, 20:00 u, inloop vanaf 19:45 uur: Alles komt bij elkaar in het Wijkgesprek over de energiehuis-houding van de toekomst in De Groote Wielen, georganiseerd i.s.m. bibliotheek ’s-Hertogenbosch. Locatie: Windkracht 5.

Heb je vragen? Wil je meedoen of zelf programma inbrengen of je aanmelden voor de filmpremiere? Neem contact op met Susan Meijburg, susan@academievoorbeeldvorming.nl of kijk op debuurtbatterij.nl.


De Buurtbatterij is een actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming en wordt mede mogelijk gemaakt door KC De Groote Wielen, Wittering.nl, gemeente ‘s-Hertogenbosch, The Art of Impact, VSBFonds, Farent, Babel, Windkracht5, en bewoners van de Groote Wielen.

Artistieke leiding en onderzoek: Klaas Burger
Doorontwikkeling: Melle Smets
Projectcoördinatie en educatie: Susan Meijburg
Zakelijke leiding: Monique Van de Wijdeven
Vormgeving bouwbord: Nearest Neighbour
Plaatsing bouwbord: Jean-Paul Jennen
Betrokken scholen: Kindcentrum De Groote Wielen, Wittering.nl
Financiering: Gemeente ‘s-Hertogenbosch, The Art of Impact, VSBfonds
Overige betrokkenen: Farent, Wijkraad De Groote Wielen, Babel, bewoners uit en professionals betrokken bij de wijk
Fotografie: Mike Harris

Hoe ziet oud worden er uit?

Imke Panhuijzen, John van Hamond en Nenah Gorissen zijn aangesloten bij het actieonderzoek Lang Leve! Elk werkt vanuit een andere invalshoek: Imke is modefotograaf en fotografeert voor bijvoorbeeld Het Parool en de Volkskrant. Nenah maakte in samenwerking met ouderen portretten over liefde en intimiteit. John werkt als documentair fotograaf al langere tijd in bijvoorbeeld de Graafsewijk. De vraag aan hen: hoe kan de beeldvorming rond ouderen in ’s-Hertogenbosch meer divers en representatiever worden? Want dat er speelruimte onbenut blijft, is duidelijk geworden in het actieonderzoek. “Kijk maar hoe stockfotografie” (gratis online beschikbare fotografie) “ouderen neerzet als mensen met grauwe kleding en grijze haren,” stelt Imke.

Volkstuintjes
“Mijn beeld van ouderen in Den Bosch bestond vooral uit witte mensen met grijs haar, al dan niet in een verzorgingshuis.” John van Hamond benaderde een aantal vertegenwoordigers uit de Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse gemeenschap. “In de eerste gesprekken valt op dat mantelzorg belangrijk is. Ouderen gaan vaak niet naar een verzorgingstehuis, maar wonen in bij de kinderen. Dat is soms lastig voor nieuwe generaties, die een druk leven leiden.” Andere aanknopingspunten die naar voren komen zijn georganiseerde activiteiten, zoals busreizen naar moskeeën, het zwembad in Waalwijk, en: “Volkstuintjes. Heel veel senioren uit de Turkse of Marokkaanse gemeenschap hebben een volkstuin.”

Rijk
Imke Panhuijzen laat een portrettenboek rondgaan vol ouderen in kleurrijke kleding: ‘Advanced style: older & wiser’ van Ari Seth Cohen. “Cohen schrijft dat kleding depressie kan tegengaan. Ik verbaas me er over dat ouderen vaak letterlijk grijs, bijna onzichtbaar, worden weergegeven. Waarom zie je niet dat mensen een leven rijk aan gevoel en verhaal leiden?” Panhuijzen heeft een oproep verstuurd om ouderen thuis te fotograferen. “Iedereen heeft een zekere vorm van ijdelheid in zich. Ik neem een scala aan extravagante kleding mee. Ik hoop mensen mooi en respectvol te fotograferen. Tijdens een fotoshoot ontstaat er vrijheid en durven mensen meer dan ze denken.”

Huid
Waar Imke kleding als expressiemiddel inbrengt, richt het werk van Nenah Gorissen zich juist op de blote huid. Op zoek naar een intieme belevingswereld ontmoet ze als autonoom fotograaf modellen vaak meerdere keren. “Best wel een contrast met mijn parttime werk als schoolfotograaf. Dan heb ik 15 seconden per kind.” Ook zij deed een oproep – met enkele beelden waarop huid te zien is die normaal onzichtbaar blijft. “Sommige mensen vinden dit confronterend. Maar waar zit dan de ruimte tussen te braaf en te confronterend?” Nenah deed een eerste fotosessie met Marijke (81). “De oudere huid ziet er kwetsbaar uit. Tegelijk kunnen het bewustzijn van een 25- en een 80-jarige even diep gaan. Hoe laat je dit zien?”

Resultaten van het fotografische onderzoek worden gepresenteerd tijdens de manifestatie Lang Leve! op 27 juni. Meer informatie volgt snel.


Tekst: Malou van Doormaal.
Procesbegeleiding: Mike Harris.
Beeld: www.johnvanhamond.com; www.imkepanhuijzen.com; Nenah Gorissen.
Financiering: Fonds Cultuurparticipatie, VSBfonds, gemeente ‘s-Hertogenbosch en The Art of Impact.

Dans als aandachtsoefening

De stad van je moeder
“De generatie die nu de oudste is, was jaren gewend om in dienst te staan van gezin en familie: zorgen voor de kinderen, brood op de plank. Dan is de luxe van kunstbeleving niet altijd vanzelfsprekend, laat staan dat mensen naar culturele activiteiten gingen.” Ik spreek Nana van Moergestel en Neel Brans van Dansnest over hun zoektocht binnen Lang Leve!, het actieonderzoek naar de beeldvorming rond ouderen in ’s-Hertogenbosch, ook wel ‘de stad van je moeder’.

“We gaan vanuit dansinterventies de ontmoeting aan met senioren en met professionals.” Bevindingen worden gedeeld met partners uit de kunst-, cultuur-, zorg- en welzijnssector. “Het is voor ons een uitdagend traject. Normaal zijn we gewend om naar een dansproductie toe te werken, nu zijn interventies een manier om kennis op te halen over de leefwereld en behoeften van ouderen. Hierdoor moeten we met veel meer geduld te werk gaan.”

Dans
Dansnest is begonnen met dansinterventies in appartementengebouw Badeloch en Van Neynsel locatie Antoniegaarde. “Hoe ouder je bent, hoe meer je omringd bent met ouderen of met professionals die met je omgaan omdat je oud bent. Wij komen daar binnen met een danser die jaren jonger is. De interactie die dan ontstaat zorgt voor ander contact.”

Een aantal mensen die dansers ontvingen, zijn mee geweest naar lunchconcerten bij Willem Twee Concertzaal. “Na afloop van de lunchconcerten ontmoeten we elke veertien dagen betrokkenen bij het actieonderzoek. Maar juist deze ouderen meenemen was spannend. De rollator paste niet goed in de auto. Een gehoorapparaat bleek zeer gevoelig voor het geluid van de muzikanten en er moesten medicijnen geslikt worden tijdens het concert. Je voelt hoe uitdagend het is om nieuwe ervaringen aan te gaan.”

Vervoer
“Het probleem van vervoer komt telkens terug.” Soms als excuus, meestal omdat het echt lastig is, vanwege speciale zorg of om het überhaupt geregeld te krijgen. “Daarnaast merken we dat ouderen leven in een krimpend netwerk. Dan raak je gewend aan praten over wat niet meer kan. Juist de energie van dans helpt om deze gewoonte te doorbreken. Want opeens staat iemand te dansen. Mensen blijken zo tot meer in staat dan ze dachten.” Deze ontdekking heeft geholpen de interventies door te ontwikkelen als “Dansvisite”.

Grandparents only
Een volgende stap werd gezet in samenwerking met jonge dansers van Danserswijk, die wekelijks dansen in Babel (vroeger De Muzerije). “Onderzoek wijst uit dat grootouders vaak een geluksgevoel ervaren bij hun kleinkinderen. Tijdens de puberleeftijd zie je dat het contact met opa en oma minder wordt. Daarom wilden we onderzoeken of een gezamenlijke kunstbeleving daar iets in kan betekenen. De jongeren werkten aan een choreografie waarbij de grootouders deel konden nemen. ” Maar dit bleek kwetsbaarder dan gedacht. “Normaal dansen zij voor hun eigen plezier. Maar hoe kan je jouw hobby inzetten, dat het ook iets voor iemand anders betekent? Dat is best een grote verantwoordelijkheid. ” Toch: alle dansers van Danserswijk kwamen later die maand naar het stadsgesprek Lang Leve! in de Stadsbibliotheek; het kwartje was gevallen.

Meanderflat
Sinds enkele weken werkt Dansnest met bewoners van de Meanderflat in de Kruiskamp. Bij de eerste dansvisites werd samengewerkt met zorgbehoevende ouderen. Nu ligt de focus op zelfstandig wonende ouderen, die de weg naar het culturele aanbod beperkt weten te vinden. Of deze ouderen eenzaam zijn? “Nee, die vraag doet er voor ons helemaal niet toe. We zoeken ouderen die nieuwsgierig zijn en open staan voor nieuwe ervaringen.”

“Tijdens de dansvisites gaan bewoners door met hun dagelijks leven. De dansers laten zich hierdoor inspireren en gaan aan het werk.” Speels ontstaat er een wisselwerking. “Je ontdekt hoe iemand in het leven staat. En opeens staat iemand te dansen in haar eigen huis. Wonderbaarlijk hoe makkelijk dat gaat!” De dansvisites worden door flatbewoners vol overtuiging opgepakt. “Onze aanwezigheid lijkt een vuurtje aan te wakkeren. Oudere bewoners willen graag meer contact met werkenden in de flat. Ze willen hiervoor een festival organiseren. Ideale plek natuurlijk om de registraties van de dansvisites te laten zien.”

Jeroen Bosch Ziekenhuis
Hoe maak je de opgedane kennis in al deze projecten overdraagbaar? Het Jeroen Bosch Ziekenhuis bleek hier een bijzondere partner. “Ook zij werken veel met ouderen. En ze moeten net als wij continu improviseren in het contact met de ander. Maar onze expertise in hoe je met contact en aanraking omgaat is anders.” Zorgcontact is geformaliseerd. Een arts mag bijvoorbeeld niet op iemands bed gaan zitten. “Voor dansers is het vanzelfsprekend dat je iemand persoonlijk en fysiek benadert. Je wordt heel gevoelig voor het soort aandacht waar iemand behoefte aan heeft.”

Doel is een dansproduct te ontwikkelen waarin zorgprofessionals worden uitgedaagd om de expertise uit dans te gebruiken in hun dagelijkse praktijk. “Wat als je de interactie tussen zorgverlener en patiënt of cliënt ziet als een choreografie van twee dansers? Wat voor contact is er dan mogelijk? En hoe biedt dit andere contact ruimte voor gesprek over zingeving en cultuurbeleving?”

Nieuwsgierig?
Dansvisites, Grandparents Only en de samenwerking met het Jeroen Bosch Ziekenhuis zijn allemaal te beleven op de manifestatie Lang Leve! op donderdag 27 juni in de Bank van Leening aan de Schilderstraat.


Tekst: Malou van Doormaal
Beeld: Mike Harris, tijdens Grandparents Only, december 2018 in Babel (voorheen De Muzerije)
De interventies van Dansnest maken deel uit van Lang Leve!, het actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming naar oud worden in ‘s-Hertogenbosch.

Podium voor jonge makers

Het afgelopen jaar vonden meerdere exposities plaats in de Cactus, het productiehuis dat de Academie voor Beeldvorming ontwikkelde in De Mengfabriek. De eerste serie vond plaats onder de naam <3CORE. Een tijdelijk kunstenaarscollectief van recent afgestudeerden zette in vijf weken vijf korte solo-exposities neer. Thom Brand, Niko Riedinger, Paul Nieboer, Martijn Linssen en Ian Skirvin vormden zo een dynamische estafette. Ook de studenten van AKV St. Joost voelen de noodzaak om te experimenteren buiten de muren van de academie. Zo vormde zich het multidisciplinair initiatief Ongekend. Op zoek naar locaties kwamen ze in bij de Academie voor Beeldvorming in De Mengfabriek terecht. Met Beduusd zetten ze een expositie neer met geëngageerd werk plus loterij. Tijdens Ingeblikt lag de focus op videowerken en werd de ruimte ingericht als minibioscoop. Donderdag 21 maart is het volgende event van Ongekend. Op de tentoonstelling Lieveling wordt niet alleen het werk van studenten getoond, maar ook hun inspiratiebronnen. Wat zijn de lievelingsboeken, -films en -schilderijen die inspireerden tijdens het maakproces? Er is werk te zien van Charlotte Bol, Tim van Iersel, Wanda Tiersma, Sophie van der Waard. Komt dat zien en ontmoet je nieuwe favoriet! Beeld: Mike Harris, tijdens <3CORE / Niko Riedinger. Tekst: Malou van Doormaal

Wanneer ben je oud?

Over ouderen senioren
“Als je 28 bent ga je werken en stop je met vrienden maken. Als je 65 wordt ben je ineens oud. Wie in de zaal ziet zichzelf als oudere?” De handen blijven omlaag. “We hebben lang nagedacht over welke woorden we moeten gebruiken in dit project, past senioren dan beter? Dat gaat over grijze haren, maar ook over levenservaring. Taal werkt vaak problematiserend en gaat over eenzaamheid en behoeftes, maar waarom hebben we het niet over verlangens?”

Klaas Burger laat samen met Nel Willekens de zoektocht van het actieonderzoek zien. Oud en jong zijn aanwezig. Zowel professionals als de doelgroep voelen zich betrokken bij de thematiek. “Er gebeurt heel veel in de stad als het gaat over ouder worden en positieve gezondheid. Maar de expertise blijft veelal in projecten hangen.” Hoe kan je ervoor zorgen dat Den Bosch een stad is waar het fijn oud worden is? Hoe kan de expertise van de zorg- en cultuursector elkaar versterken? Hoe kunnen we van ‘oud worden’ een collectieve oefening van maken?

Ik voel me rebels. Ik kan me niet voorstellen dat ik als 28-jarige nooit meer nieuwe vrienden zal maken. Een 81-jarige dame in de zaal protesteert ook, “Sommige mensen zijn al oud als ze 40 zijn, het gaat om een bepaalde mindset, een gevoel van vrijheid.” Het is duidelijk, we willen niet gestigmatiseerd worden…

Vrienden maken
We gaan dansen. Dansnest nodigt ons uit. Zij testen de bevindingen van hun deel van het onderzoek in de praktijk uit. Het voelt lief aan. De rustgevende muziek en langzame bewegingen stellen me gerust. Ik mag ook. Ik laat me leiden door de danser, wordt losgelaten en raak iemand aan met een zachte oranje trui. “Dat was het dan,” zei ze. Ik sta onbeholpen, wordt opgemerkt en laat me verleiden tot een volgende handeling. Daarna ben ik weer alleen.

Ik wil niet stilstaan maar dansen. Wanneer laat je je meevoeren, wanneer neem je zelf de regie? Durf ik dat wel? Sta ik niet te kijk? Durf ik over mijn eigen grenzen heen te stappen? Ik word aangesproken, kennen we elkaar ergens van? Ik vermoed van wel, maar kan het gezicht van de man niet direct plaatsen. Het liefste wil ik hem knuffelen maar ik durf het niet. De volgende dag krijg ik een berichtje via Facebook. We hebben samen onze tanden gepoetst in het Theater aan de Parade na de voorstelling Dantons Dood in het project De Oversteek van Adelheid Roosen. Daarna hebben we met een grote groep mensen op het podium geslapen. Dat was een mooie ervaring. Zouden we vrienden kunnen worden?

Écht contact
Nana van Moergestel van Dansnest vertelt hoe beweging een manier is om de stap te maken van contact naar aanraking. “Ik ben continu bezig met contact leggen. Hoe kan ik mensen uitnodigen, hoe kan ik ze leiden, hoever mag ik gaan zonder dat iemand verstart?”

Dat mensen zich niet altijd uitgenodigd voelen om culturele activiteiten te ondernemen wordt duidelijk in de verschillende gesprekssessies. Er komt er veel verontwaardiging naar boven. Vervoer is lastig, busboekjes kloppen vaak niet en de seniorenbus rijdt niet in de avond, alles wordt duurder, overdag is er weinig te doen en informatie over het aanbod is te fragmentarisch. Er is een verlangen om in opstand te komen, want er is genoeg te doen, waarom wordt dan het zo ontoegankelijk als de gebreken van de ouderdom in zicht komen?!

Maar belangrijker nog is contact. Écht contact. Vriendschappen. Nabijheid. Maar dat is lastig als je ouder wordt. “Op een gegeven moment gaan mensen dood, clubjes vallen uit elkaar,” zucht een bezoeker. Familiebanden worden fragiel als Magere Hein om de hoek staat. Daarom is het belangrijk om preventief te werken, vóórdat iemands netwerk wegvalt, zegt Nel Willekens van Wakkere Grootmoeders. “Toekomstige alleenstaanden moet je voorbereiden op het moment dat ze alle verantwoordelijkheid alleen moeten dragen.”

Zingeving
De Wakkere Grootmoeders pleiten voor “wakker blijven” of “erbij blijven”. Wanneer je ouder wordt neem je een andere rol aan in binnen de maatschappij. En dat kan twee kanten op werken. “Je hoeft niet meer mee te draaien met de mallemolen, er is geen prestatiedruk meer. Dat werkt enorm bevrijdend,” vertelt een bezoeker, die me toevertrouwde dat ze niet bij de doelgroep wil horen, maar het wel doet.

Want het stigma dat we zo graag willen vermijden blijkt alom aanwezig. Er wordt veel over eenzaamheid gepraat. Over de lege uurtjes die gevuld moeten worden. Over alle problemen die bij oud worden komen kijken. Over “de mensen die we nu nog niet bereiken”. En over “ouderen”, toch wel.

Tegelijkertijd wordt de wens tot contact in het klein geoefend. Verschillende generaties komen met elkaar in gesprek. De senioren die aanwezig zijn geven aan dat ze hun kennis en ervaring heel graag willen inzetten voor leeftijdsgenoten die dat nodig hebben.

“Om meer mensen te bereiken moet er nog veel gebeuren,” zegt Loek van Steenbergen van Stichting Actieve Senioren, “hoe kunnen we vriendschappen organiseren?” Hoe vermijd je dat activiteiten slechts opvulling van tijd worden?  Hoe zorg je ervoor dat contact waarde krijgt? Wilma van der Aalst van Farent concludeert, “Activiteiten lossen de eenzaamheid niet op, dat ligt in de zingeving.”

Het gesprek maakt zichtbaar dat de activiteit een katalysator kan zijn voor zinvolle connecties. Er is contact ontstaan en zaadjes voor vriendschappen zijn geplant. Wat mij betreft in ieder geval. Het doet me deugd om te zien dat de oproep om gegevens achter te laten vol enthousiasme wordt beantwoord. De A4’tjes worden volgeschreven met e-mailadressen. De fundering van de beweging is verder versterkt. Hier gaan we meer van horen!

Beeld: Mike Harris.

Filterkoffie op De Cactus

Culturele organisaties zijn vaak afhankelijk van financiers. Als dit een overheidsinstantie betreft heeft de politieke wind een grote invloed. Voor de Academie voor Beeldvorming betekende dit in 2016 dat de gemeente ’s-Hertogenbosch zich terugtrok als structurele geldschieter. Hoe zorg je ervoor dat je onafhankelijk van de politieke stemming kan functioneren? Hoe blijf je levensvatbaar?

Door het wegvallen van structurele subsidie ontstond de noodzaak om op een andere manier te gaan werken. Ineens was er bijvoorbeeld geen geld meer om een werkruimte te huren, maar in projecten lag nog steeds de behoefte de verbinding te leggen tussen makers, overheden, instellingen en ondernemers.

Het cliché luidt dat kleine zelfstandigen in hippe cafés van latte naar latte vliegen. Maar op welke manier kun je verbinding faciliteren? De Mengfabriek op de Tramkade in ’s-Hertogenbosch bleek een logische plek om dit te doen. Het is zelfs een perfect match: De Mengfabriek is een plek waar geëxperimenteerd wordt met de circulaire economie: hoe kan je dit bereiken door slimme lokale verbindingen te leggen?

Zo ontstond De Cactus: een multifunctioneel productiehuis voor professionals uit de kunst, journalistiek, sociale sector en innovatie. Het is een gedeelde werkplaats, atelierruimte, expositieruimte en kantoor ineen. Kosten worden gedeeld en omdat iedereen in elkaars nabijheid werkt, ontstaat samenwerking op een organische manier.

In de zomer van 2017 nam een van de eerste gebruikers een cactus mee. De plant werd al snel de naam van de plek. Het interieur kreeg een lik cactusgroene verf en werd in samenwerking met de Atelier Beheer Stichting gereed gemaakt voor gebruik.

Boven is de kantoorruimte, beneden worden af en toe evenementen georganiseerd door veelal jonge makers, zoals in de serie <3CORE en door studenteninitiatief Ongekend. Zo ontstaat er contact tussen meer gevestigde makers en een jongere generatie.

Nu, anderhalf jaar later, kunnen we spreken van verschillende samenwerkingen, maar vooral ook van collega’s. Samen zorgen we voor de ruimte en voor elkaar. Soms in de vorm van een kort praatje, soms in de vorm van werk. Er is thee, filterkoffie en wifi. Alles wat je nodig hebt om goed te kunnen werken.

Nieuwsgierig? Van harte welkom! Als je de Tramkade oploopt, rechts aanhouden onder de voormalige voedermixers door. Rechts daarachter vind je ons achter de hoge grijze deuren.

Op De Cactus werken:
Jesse Bom, Maarten Pieters, Noël Josemans, Malou van Doormaal, Sjaak Langenberg, Rose de Beer, Klaas Burger, Monique van de Wijdeven, Susan Meijburg, Anne-Roos Hosters, Tim Verbakel, Sander Dirks en Jaap-Joris Vens.
Ze vertegenwoordigen onder andere de volgende initiatieven: Sociale Sportschool, Rauwkost Festival, Effect Festival, Studio Antigif, Return to the Source, Superformosa Photography, iwbdjdyatmvezdmnekzawvb.com, Seks in Beeld en natuurlijk de Academie voor Beeldvorming.

Beeld: Mike Harris (geschoten tijdens een uitgestelde nieuwjaarsborrel voorjaar 2018).
Tekst: Malou van Doormaal.

Lang leve…!

Oud zijn is niet leuk, maar oud worden willen we allemaal
– Rien van Esch

De Academie voor Beeldvorming is gestart met een artistiek actieonderzoek naar de beeldvorming rond senioren in ’s-Hertogenbosch. De zorg voor langer thuiswonende ouderen staat hoog op politieke agenda’s. Ook vanuit kunst en cultuur wordt over deze vraag nagedacht: kunst en cultuur dragen bij aan zingeving, plezier en zelfstandigheid. Maar, zo bleek in ons vooronderzoek: het blijft vaak in projecten hangen. Hoe is de verbinding tussen kunstbeleving en positieve gezondheid in onze stad te verduurzamen?

Age friendly cultural city
Het actieonderzoek getiteld Lang Leve…! bestaat uit een aantal samenhangende programma-onderdelen:

Dansers van Dansnest doen in samenwerking met Van Neynsel en Welzijn Divers interventies in de leefwereld van ouderen, halen kennis op en bouwen van onderop een netwerk. Juist dans is een ideale manier om de verbinding te leggen tussen beweging, zelfexpressie en contact. Uit de interventies zal een dansproductie voortkomen.

Vanuit het stadskantoor van gemeente ’s-Hertogenbosch wordt beleid over positieve gezondheid, kunst en culturele programmering met elkaar vervlochten. Hiervoor is door wethouder Van Olden en het Fonds Cultuurparticipatie een convenant getekend.

In tweewekelijkse gesprekken na afloop van de lunchconcerten in de Willem Twee Concertzaal komen senioren, beleidsmakers en zorg- en cultuurprofessionals bijeen rond verschillende thema’s: toegankelijkheid, ouderen in citymarketing, kansen voor culturele instellingen, diversiteit en meer. Een aantal momenten gericht op een breder publiek zijn in voorbereiding, zoals een stadsdebat in samenwerking met Babel en een manifestatie.

Zo ontstaat een interdisciplinaire beweging die ’s-Hertogenbosch age friendly cultural city maakt. Hiermee is Lang Leve…! onderdeel van een internationaal programma van onder andere het Fonds Cultuurparticipatie, om actieve cultuurparticipatie voor ouderen te verbeteren en te stimuleren.


Lang Leve…! is een artistiek actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming in samenwerking met Bossche ouderen, de afdelingen zorg, welzijn en cultuur van de gemeente ’s-Hertogenbosch, Dansnest, Willem Twee, Van Neynsel, Welzijn Divers, Babel en anderen.

Artistieke leiding: Klaas Burger
Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven
Dansinterventies: Nana van Moergestel, Neel Brans en dansers van Dansnest
Inbedding beleid: Janne van Wijnen, gemeente ’s-Hertogenbosch
Financiering: The Art of Impact, VSBfonds, Fonds Cultuurparticipatie en gemeente ‘s-Hertogenbosch
Beeld: Mike Harris