Wanneer ben je oud?

Over ouderen senioren
“Als je 28 bent ga je werken en stop je met vrienden maken. Als je 65 wordt ben je ineens oud. Wie in de zaal ziet zichzelf als oudere?” De handen blijven omlaag. “We hebben lang nagedacht over welke woorden we moeten gebruiken in dit project, past senioren dan beter? Dat gaat over grijze haren, maar ook over levenservaring. Taal werkt vaak problematiserend en gaat over eenzaamheid en behoeftes, maar waarom hebben we het niet over verlangens?”

Klaas Burger laat samen met Nel Willekens de zoektocht van het actieonderzoek zien. Oud en jong zijn aanwezig. Zowel professionals als de doelgroep voelen zich betrokken bij de thematiek. “Er gebeurt heel veel in de stad als het gaat over ouder worden en positieve gezondheid. Maar de expertise blijft veelal in projecten hangen.” Hoe kan je ervoor zorgen dat Den Bosch een stad is waar het fijn oud worden is? Hoe kan de expertise van de zorg- en cultuursector elkaar versterken? Hoe kunnen we van ‘oud worden’ een collectieve oefening van maken?

Ik voel me rebels. Ik kan me niet voorstellen dat ik als 28-jarige nooit meer nieuwe vrienden zal maken. Een 81-jarige dame in de zaal protesteert ook, “Sommige mensen zijn al oud als ze 40 zijn, het gaat om een bepaalde mindset, een gevoel van vrijheid.” Het is duidelijk, we willen niet gestigmatiseerd worden…

Vrienden maken
We gaan dansen. Dansnest nodigt ons uit. Zij testen de bevindingen van hun deel van het onderzoek in de praktijk uit. Het voelt lief aan. De rustgevende muziek en langzame bewegingen stellen me gerust. Ik mag ook. Ik laat me leiden door de danser, wordt losgelaten en raak iemand aan met een zachte oranje trui. “Dat was het dan,” zei ze. Ik sta onbeholpen, wordt opgemerkt en laat me verleiden tot een volgende handeling. Daarna ben ik weer alleen.

Ik wil niet stilstaan maar dansen. Wanneer laat je je meevoeren, wanneer neem je zelf de regie? Durf ik dat wel? Sta ik niet te kijk? Durf ik over mijn eigen grenzen heen te stappen? Ik word aangesproken, kennen we elkaar ergens van? Ik vermoed van wel, maar kan het gezicht van de man niet direct plaatsen. Het liefste wil ik hem knuffelen maar ik durf het niet. De volgende dag krijg ik een berichtje via Facebook. We hebben samen onze tanden gepoetst in het Theater aan de Parade na de voorstelling Dantons Dood in het project De Oversteek van Adelheid Roosen. Daarna hebben we met een grote groep mensen op het podium geslapen. Dat was een mooie ervaring. Zouden we vrienden kunnen worden?

Écht contact
Nana van Moergestel van Dansnest vertelt hoe beweging een manier is om de stap te maken van contact naar aanraking. “Ik ben continu bezig met contact leggen. Hoe kan ik mensen uitnodigen, hoe kan ik ze leiden, hoever mag ik gaan zonder dat iemand verstart?”

Dat mensen zich niet altijd uitgenodigd voelen om culturele activiteiten te ondernemen wordt duidelijk in de verschillende gesprekssessies. Er komt er veel verontwaardiging naar boven. Vervoer is lastig, busboekjes kloppen vaak niet en de seniorenbus rijdt niet in de avond, alles wordt duurder, overdag is er weinig te doen en informatie over het aanbod is te fragmentarisch. Er is een verlangen om in opstand te komen, want er is genoeg te doen, waarom wordt dan het zo ontoegankelijk als de gebreken van de ouderdom in zicht komen?!

Maar belangrijker nog is contact. Écht contact. Vriendschappen. Nabijheid. Maar dat is lastig als je ouder wordt. “Op een gegeven moment gaan mensen dood, clubjes vallen uit elkaar,” zucht een bezoeker. Familiebanden worden fragiel als Magere Hein om de hoek staat. Daarom is het belangrijk om preventief te werken, vóórdat iemands netwerk wegvalt, zegt Nel Willekens van Wakkere Grootmoeders. “Toekomstige alleenstaanden moet je voorbereiden op het moment dat ze alle verantwoordelijkheid alleen moeten dragen.”

Zingeving
De Wakkere Grootmoeders pleiten voor “wakker blijven” of “erbij blijven”. Wanneer je ouder wordt neem je een andere rol aan in binnen de maatschappij. En dat kan twee kanten op werken. “Je hoeft niet meer mee te draaien met de mallemolen, er is geen prestatiedruk meer. Dat werkt enorm bevrijdend,” vertelt een bezoeker, die me toevertrouwde dat ze niet bij de doelgroep wil horen, maar het wel doet.

Want het stigma dat we zo graag willen vermijden blijkt alom aanwezig. Er wordt veel over eenzaamheid gepraat. Over de lege uurtjes die gevuld moeten worden. Over alle problemen die bij oud worden komen kijken. Over “de mensen die we nu nog niet bereiken”. En over “ouderen”, toch wel.

Tegelijkertijd wordt de wens tot contact in het klein geoefend. Verschillende generaties komen met elkaar in gesprek. De senioren die aanwezig zijn geven aan dat ze hun kennis en ervaring heel graag willen inzetten voor leeftijdsgenoten die dat nodig hebben.

“Om meer mensen te bereiken moet er nog veel gebeuren,” zegt Loek van Steenbergen van Stichting Actieve Senioren, “hoe kunnen we vriendschappen organiseren?” Hoe vermijd je dat activiteiten slechts opvulling van tijd worden?  Hoe zorg je ervoor dat contact waarde krijgt? Wilma van der Aalst van Farent concludeert, “Activiteiten lossen de eenzaamheid niet op, dat ligt in de zingeving.”

Het gesprek maakt zichtbaar dat de activiteit een katalysator kan zijn voor zinvolle connecties. Er is contact ontstaan en zaadjes voor vriendschappen zijn geplant. Wat mij betreft in ieder geval. Het doet me deugd om te zien dat de oproep om gegevens achter te laten vol enthousiasme wordt beantwoord. De A4’tjes worden volgeschreven met e-mailadressen. De fundering van de beweging is verder versterkt. Hier gaan we meer van horen!

Beeld: Mike Harris.

Lang leve…!

Oud zijn is niet leuk, maar oud worden willen we allemaal
– Rien van Esch

De Academie voor Beeldvorming is gestart met een artistiek actieonderzoek naar de beeldvorming rond senioren in ’s-Hertogenbosch. De zorg voor langer thuiswonende ouderen staat hoog op politieke agenda’s. Ook vanuit kunst en cultuur wordt over deze vraag nagedacht: kunst en cultuur dragen bij aan zingeving, plezier en zelfstandigheid. Maar, zo bleek in ons vooronderzoek: het blijft vaak in projecten hangen. Hoe is de verbinding tussen kunstbeleving en positieve gezondheid in onze stad te verduurzamen?

Age friendly cultural city
Het actieonderzoek getiteld Lang Leve…! bestaat uit een aantal samenhangende programma-onderdelen:

Dansers van Dansnest doen in samenwerking met Van Neynsel en Welzijn Divers interventies in de leefwereld van ouderen, halen kennis op en bouwen van onderop een netwerk. Juist dans is een ideale manier om de verbinding te leggen tussen beweging, zelfexpressie en contact. Uit de interventies zal een dansproductie voortkomen.

Vanuit het stadskantoor van gemeente ’s-Hertogenbosch wordt beleid over positieve gezondheid, kunst en culturele programmering met elkaar vervlochten. Hiervoor is door wethouder Van Olden en het Fonds Cultuurparticipatie een convenant getekend.

In tweewekelijkse gesprekken na afloop van de lunchconcerten in de Willem Twee Concertzaal komen senioren, beleidsmakers en zorg- en cultuurprofessionals bijeen rond verschillende thema’s: toegankelijkheid, ouderen in citymarketing, kansen voor culturele instellingen, diversiteit en meer. Een aantal momenten gericht op een breder publiek zijn in voorbereiding, zoals een stadsdebat in samenwerking met Babel en een manifestatie.

Zo ontstaat een interdisciplinaire beweging die ’s-Hertogenbosch age friendly cultural city maakt. Hiermee is Lang Leve…! onderdeel van een internationaal programma van onder andere het Fonds Cultuurparticipatie, om actieve cultuurparticipatie voor ouderen te verbeteren en te stimuleren.


Lang Leve…! is een artistiek actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming in samenwerking met Bossche ouderen, de afdelingen zorg, welzijn en cultuur van de gemeente ’s-Hertogenbosch, Dansnest, Willem Twee, Van Neynsel, Welzijn Divers, Babel en anderen.

Artistieke leiding: Klaas Burger
Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven
Dansinterventies: Nana van Moergestel, Neel Brans en dansers van Dansnest
Inbedding beleid: Janne van Wijnen, gemeente ’s-Hertogenbosch
Financiering: The Art of Impact, VSBfonds, Fonds Cultuurparticipatie en gemeente ‘s-Hertogenbosch
Beeld: Mike Harris

Tentbewoners

Verwarde man
De beeldvorming rond dakloosheid zit op slot. Normaal gesproken gaat een journalist met een hulpverlener op zoek en fotografeert een troosteloze plek met een vieze man. Daklozen krijgen een wegwerpcamera mee en schieten rauwe beelden van hun leefomgeving. En op nieuwssites kunnen we lezen over ‘een verwarde man’ die door de politie werd aangetroffen in het struikgewas.

Gezien worden
The Great Outdoors toont een ander beeld. De Bossche fotograaf Mike Harris trok op met een aantal tentbewoners en legde hun leefwereld vast. De serie staat haaks op de gebruikelijke beeldvorming en biedt ruimte voor nieuwe inzichten. Een tent is opeens een hut in het bos, er wordt gespot met de macht en ondanks de verborgen slaapplek is de wens om gezien te worden groot.

Kunstnacht Den Bosch
Op zaterdag 30 september, tijdens Kunstnacht Den Bosch – de XL editie, is de serie te zien in Koudijs Lokaal in De Mengfabriek in ’s-Hertogenbosch. Het programma is gratis toegankelijk voor bezoekers met een Kunstnacht ticket. Deze zijn te koop bij de Verkadefabriek, het Noordbrabants Museum en het Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch. Met een Kunstnacht ticket hebben bezoekers toegang tot alle Kunstnacht locaties.

De serie The Great Outdoors kwam tot stand in een samenwerking van de Academie voor Beeldvorming met de STRAATRAAD, Gemeente Breda, SMO Breda, hulpverleners en tentbewoners.

Titel: The Great Outdoors
Fotograaf: Mike Harris
Locatie: Koudijs Lokaal – in de Mengfabriek, Tramkade 26 ’s-Hertogenbosch
Datum: zaterdag 30 september tijdens Kunstnacht Den Bosch – de XL editie
Tijd: van 16:00u tot 04:00u
Entree: gratis met een Kunstnacht ticket via www.kunstnachtdenbosch.nl/tickets
Programmapagina: www.kunstnachtdenbosch.nl/item/the-great-outdoors
Facebook event: www.facebook.com/events/510441382626389