Malou, eindelijk bereikbaar

Met wie hebben we te maken? We leggen een nostalgische cu2-vragenlijst voor. *

001: Naam: Malou
002: Nickname: Een stuk of acht
003: Woonplaats: Den Bosch
004: Element: Water / lucht
005: Lengte: 180
006: Kleur ogen: Weet ik niet
007: Schoenmaat: 39/40
008: School/werk: Kunstenaar, artistiek leider en tekstschrijver bij de Academie Voor Beeldvorming
009: Bedrijf: iwbdjdyatmvezdmnekzawvb
010: Hobby’s: Wolkenspotten, lezen, zwemmen, tafeltennissen, klussen, vogels, planten

011: Feest: Carnaval en Black Friday
012: Heb je verkering/een relatie: Ja
013: Piercing: Nee
014: Tattoo: Nee
015: Vakantieland: Kroatië of Frankrijk
016: Verzameling: Stukken straat, monumenten, gevonden pasfoto’s, consumptiemunten, briefgeld dat geen geld is, theezakjes, onbruikbare sleutels

017: Leukste persoon die je dit jaar hebt leren kennen: Yvie Oddly, winnaar van Rupaul’s Drag Race S11
018: Persoon die je dit jaar liever niet had leren kennen: Geen idee?
019: Wie zou je graag ontmoeten: Melanie Bonajo
020: Wie bewonder je enorm: Dick Verdult
021: Meest sexy personen: Billy Porter

022: Favoriete slaapkledij: Pyjama
023: Favoriete auto: Mijn fiets
024: Favoriete film: Charlie Chaplin’s Modern Times
025: Favoriete muziek: De line-up van Le Guess Who
026: Favoriete stad: Den Bosch / Zagreb
027: Favoriete knuffel: Aboe
028: Favoriete wolk: Altocumulus Aspiratus of Cirrus formaties
029: Favoriete week/maandblad: Donald Duck / Mister Motley
030: Favoriete geluid: Fluitende vogels
031: Favoriete TV-series: First Dates / La Casa de Papel / Salvage Hunters
032: Favoriete schrijver: Kate Tempest / Susan Sontag
033: Favoriete troetelnaam: Babe

034: Wat staat er op je mouse pad: GEFELICITEERD!
035: Wat ligt er onder je bed: Stof voornamelijk
036: Lievelingskleur: Monnikskapblauw
037: Lievelingslied allertijden: Sinnerman – Nina Simone
038: Lievelingslied op dit moment: Lion’s Share – Sysiphus
039: Lievelingseten: Sinaasappels
040: Lievelingsvak op school: Frans
041: Lievelingsdrank: Texels Skuumkoppe
042: Lievelingscijfer: 13

043: Lievelingsmuseum: Van Abbemuseum
044: Wat vind je het mooist aan jezelf: Voeten
045: Welke deodorant gebruik je: Een roller
046: Welke schoenen draag je het liefst: Gekleurde!
047: Hoe laat ga je slapen doordeweeks: Rond 22.30 uur
048: Het meest romantische wat je ooit is overkomen: Dat ik met een roos naar een eerste date ging
049: Het meest beschamende moment van je leven: Toen ik het woord walk niet uit kon spreken en dat moest blijven herhalen in de Engelse les op de middelbare school
050: Ben je een buiten persoon of binnen persoon?: Buiten
051: Wat doe je in het weekend: Klussen en feesten
052: Welk vak doe/deed je niet graag op school: Wiskunde
053: Je Ontbijt: Boterhammen of twee sinaasappels
054: Wat eet je absoluut niet graag: Witlof
055: Huisdieren: Pietje

056: Lachen of dromen: Lachen
057: Serieus of grappig: Grappig
058: Snel of traag: Traag
059: Alleenstaand of relatie: Beide
060: Simpel of ingewikkeld: Ingewikkeld
061: Cremeren of begraven: Cremeren
062: Appel of peer: Appel
063: Lang opblijven of vroeg naar bed: Lang opblijven
064: Licht of donker?: Licht
065: Spreken of zwijgen: Spreken
066: Grote of kleine vrouwen/mannen: Groot
067: Krant of weekblad: Krant
068: Knuffel of een kus: Knuffels
069: Gelukkig of triestig: Triestig
070: Leven of dood: Leven
071: Fuif of discotheek: PARTY
072: Links of rechts: Links
073: Saus erop of ernaast?: Erop
074: Bruin of blond: Bruin / zwart

075: Wat zou je vragen als je “God” een vraag mocht stellen: Wat vind je van alle dingen die mensen in jouw naam beweren?
076: Geloof je in reïncarnatie: In zekere zin
077: Bestaan buitenaardse wezens: Ja
078: Bestaat de ware: Nee

079: Hoeveel kinderen wil je: Geen
080: Waar kan je niet tegen: Mensen die het woord quote gebruiken i.p.v. citaat
081: Het beste gevoel ter wereld: Verbondenheid
082: Het slechtste gevoel ter wereld: Machteloosheid
083: Waar moet je van lachen: Britse humor
084: Word je soms emotioneel: Ja
085: Huil je tijdens films: Ja
086: Droombezigheid als je ouder bent: Mijn verzamelingen ordenen, in de tuin werken, docent worden, architecturale ingrepen doen.
087: Geef een van je vele goede voornemens voor het jaar: Vaker drag doen
088: Wat was je eerste gedacht toen je vanmorgen opstond: Wat een rust in het donker!
089: Als welk dier zou je terug willen keren?: Een duif
090: Wat is het mooiste aan het lichaam van een vrouw/man: Armen

091: Trots op: Hoe ik mijn kunstenaarschap vormgeef
092: Wat vind je van de Academie Voor Beeldvorming: Interessant, zowel qua methodiek als thematiek
093: Wat mis je nog aan de Academie Voor Beeldvorming: Meer bodily experience. Soms komt het wel erg neer op plannen en organiseren. Hoe kan je het proces nog voelbaarder maken?
094: Korte termijndoelen: Inwerken bij de AVB, methodiek eigen maken
095: Lange termijndoelen: Een duurzaam leven, in de vorm van werk, relatie en wonen
096: Waar heb je deze vragenlijst vandaan: van internet
097: Mis je een vraag: Die heb ik stiekem al toegevoegd
098: Emailadres: malou@academievoorbeeldvorming.nl

* Als je deze lijst niet binnen 24 uur hebt ingevuld dan moet je een foto nemen van een lantaarnpaal!

Duurzaamheid een luxe?

Verwachtingsmanagement
Voorjaar 2019 lag er een uitnodiging van Merlijn Twaalfhoven van The Turn Club aan een groep kunstenaars voor een reis naar de bijeenkomst van Green Culture World in Cetinje (Montenegro). Malou van Doormaal stapte in namens de Academie voor Beeldvorming. “Het werd een les in improvisatie. Tijdens de tweede reisdag bleek het bijvoorbeeld niet te gaan om een festival, maar om een educatieproject voor kinderen van 12 tot 18 jaar.”

Rebels
“Ik vond het fijn dat mijn flexibiliteit werd aangesproken, maar het maakte me ook rebels. Stond ik opeens als leraar voor een klas schoolkinderen. Ik ging direct op de tafel staan. Leerlingen in shock natuurlijk, dat zijn ze niet gewend. Onze wereld is ontworpen om bepaald gedrag te vertonen, op school, maar ook in het dagelijkse leven. Consumentisme is zoiets. Maar heb je die nieuwe schoenen echt nodig?” Het is een vraag waar Malou zich in haar werk altijd mee bezig houdt: hoe kan je je verhouden tot ingebakken vanzelfsprekendheden?

Het begon al tijdens de treinreis, op papier duurzaam in termen van CO2-uitstoot. “Maar we gedroegen ons als consumenten. Hoe vind je een alternatief?” Malou probeerde dit door een rol als schoonmaker aan te nemen. “Ik heb het balkon van onze treinwagon met een schuursponsje en doek afgenomen. Alle hoeken en gaatjes heb ik gepoetst. Dat was een manier om voor mijn omgeving te zorgen en deze niet alleen te gebruiken. Maar reizen is intensief, dus ook ik liet me vooral leiden.”

Privilege
Al met al zaten acht professionals vijf dagen in de trein voor twee dagen workshops aan 60 jongeren. “Contact met locals buiten het officiële programma was minimaal. Maar een ervaring heeft context nodig om te groeien tot iets langduriger. Hoe kun je hier aan werken?” Er is in Montenegro nauwelijks een community rond green culture of duurzaamheid. “Wij Nederlanders zijn bevoorrecht ten opzichte van de mogelijkheden daar. Afval scheiden is in Montenegro niet aan de orde. Ik hoop dat we hebben kunnen bijdragen aan bewustwording bij de volwassenen van de toekomst.”

Sociale duurzaamheid
De reis drukte Malou vol in een zoektocht naar wat sociale duurzaamheid betekent. “Hoe kun je je zo organiseren dat je gezamenlijk verantwoordelijkheid draagt? Ik heb net afgesproken dat ik me meer ga verbinden met de praktijk van de Academie voor Beeldvorming, om zo niet alleen maar van project naar project te hoppen. Ik wil werken vanuit een structurele betrokkenheid.” Maar er zullen altijd tijdelijke contactmomenten blijven. “Hoe kun je als kunstenaar zorgzaam met deze momenten omgaan? Hoe zorg je voor wezenlijk contact?” Op 10 oktober organiseert Malou opnieuw in samenwerking met The Turn Club tijdens In Our Nature Festival in Boxtel een performatief gesprek over deze vraag.

Wanneer ben je oud?

Over ouderen senioren
“Als je 28 bent ga je werken en stop je met vrienden maken. Als je 65 wordt ben je ineens oud. Wie in de zaal ziet zichzelf als oudere?” De handen blijven omlaag. “We hebben lang nagedacht over welke woorden we moeten gebruiken in dit project, past senioren dan beter? Dat gaat over grijze haren, maar ook over levenservaring. Taal werkt vaak problematiserend en gaat over eenzaamheid en behoeftes, maar waarom hebben we het niet over verlangens?”

Klaas Burger laat samen met Nel Willekens de zoektocht van het actieonderzoek zien. Oud en jong zijn aanwezig. Zowel professionals als de doelgroep voelen zich betrokken bij de thematiek. “Er gebeurt heel veel in de stad als het gaat over ouder worden en positieve gezondheid. Maar de expertise blijft veelal in projecten hangen.” Hoe kan je ervoor zorgen dat Den Bosch een stad is waar het fijn oud worden is? Hoe kan de expertise van de zorg- en cultuursector elkaar versterken? Hoe kunnen we van ‘oud worden’ een collectieve oefening van maken?

Ik voel me rebels. Ik kan me niet voorstellen dat ik als 28-jarige nooit meer nieuwe vrienden zal maken. Een 81-jarige dame in de zaal protesteert ook, “Sommige mensen zijn al oud als ze 40 zijn, het gaat om een bepaalde mindset, een gevoel van vrijheid.” Het is duidelijk, we willen niet gestigmatiseerd worden…

Vrienden maken
We gaan dansen. Dansnest nodigt ons uit. Zij testen de bevindingen van hun deel van het onderzoek in de praktijk uit. Het voelt lief aan. De rustgevende muziek en langzame bewegingen stellen me gerust. Ik mag ook. Ik laat me leiden door de danser, wordt losgelaten en raak iemand aan met een zachte oranje trui. “Dat was het dan,” zei ze. Ik sta onbeholpen, wordt opgemerkt en laat me verleiden tot een volgende handeling. Daarna ben ik weer alleen.

Ik wil niet stilstaan maar dansen. Wanneer laat je je meevoeren, wanneer neem je zelf de regie? Durf ik dat wel? Sta ik niet te kijk? Durf ik over mijn eigen grenzen heen te stappen? Ik word aangesproken, kennen we elkaar ergens van? Ik vermoed van wel, maar kan het gezicht van de man niet direct plaatsen. Het liefste wil ik hem knuffelen maar ik durf het niet. De volgende dag krijg ik een berichtje via Facebook. We hebben samen onze tanden gepoetst in het Theater aan de Parade na de voorstelling Dantons Dood in het project De Oversteek van Adelheid Roosen. Daarna hebben we met een grote groep mensen op het podium geslapen. Dat was een mooie ervaring. Zouden we vrienden kunnen worden?

Écht contact
Nana van Moergestel van Dansnest vertelt hoe beweging een manier is om de stap te maken van contact naar aanraking. “Ik ben continu bezig met contact leggen. Hoe kan ik mensen uitnodigen, hoe kan ik ze leiden, hoever mag ik gaan zonder dat iemand verstart?”

Dat mensen zich niet altijd uitgenodigd voelen om culturele activiteiten te ondernemen wordt duidelijk in de verschillende gesprekssessies. Er komt er veel verontwaardiging naar boven. Vervoer is lastig, busboekjes kloppen vaak niet en de seniorenbus rijdt niet in de avond, alles wordt duurder, overdag is er weinig te doen en informatie over het aanbod is te fragmentarisch. Er is een verlangen om in opstand te komen, want er is genoeg te doen, waarom wordt dan het zo ontoegankelijk als de gebreken van de ouderdom in zicht komen?!

Maar belangrijker nog is contact. Écht contact. Vriendschappen. Nabijheid. Maar dat is lastig als je ouder wordt. “Op een gegeven moment gaan mensen dood, clubjes vallen uit elkaar,” zucht een bezoeker. Familiebanden worden fragiel als Magere Hein om de hoek staat. Daarom is het belangrijk om preventief te werken, vóórdat iemands netwerk wegvalt, zegt Nel Willekens van Wakkere Grootmoeders. “Toekomstige alleenstaanden moet je voorbereiden op het moment dat ze alle verantwoordelijkheid alleen moeten dragen.”

Zingeving
De Wakkere Grootmoeders pleiten voor “wakker blijven” of “erbij blijven”. Wanneer je ouder wordt neem je een andere rol aan in binnen de maatschappij. En dat kan twee kanten op werken. “Je hoeft niet meer mee te draaien met de mallemolen, er is geen prestatiedruk meer. Dat werkt enorm bevrijdend,” vertelt een bezoeker, die me toevertrouwde dat ze niet bij de doelgroep wil horen, maar het wel doet.

Want het stigma dat we zo graag willen vermijden blijkt alom aanwezig. Er wordt veel over eenzaamheid gepraat. Over de lege uurtjes die gevuld moeten worden. Over alle problemen die bij oud worden komen kijken. Over “de mensen die we nu nog niet bereiken”. En over “ouderen”, toch wel.

Tegelijkertijd wordt de wens tot contact in het klein geoefend. Verschillende generaties komen met elkaar in gesprek. De senioren die aanwezig zijn geven aan dat ze hun kennis en ervaring heel graag willen inzetten voor leeftijdsgenoten die dat nodig hebben.

“Om meer mensen te bereiken moet er nog veel gebeuren,” zegt Loek van Steenbergen van Stichting Actieve Senioren, “hoe kunnen we vriendschappen organiseren?” Hoe vermijd je dat activiteiten slechts opvulling van tijd worden?  Hoe zorg je ervoor dat contact waarde krijgt? Wilma van der Aalst van Farent concludeert, “Activiteiten lossen de eenzaamheid niet op, dat ligt in de zingeving.”

Het gesprek maakt zichtbaar dat de activiteit een katalysator kan zijn voor zinvolle connecties. Er is contact ontstaan en zaadjes voor vriendschappen zijn geplant. Wat mij betreft in ieder geval. Het doet me deugd om te zien dat de oproep om gegevens achter te laten vol enthousiasme wordt beantwoord. De A4’tjes worden volgeschreven met e-mailadressen. De fundering van de beweging is verder versterkt. Hier gaan we meer van horen!

Beeld: Mike Harris.

Ergens anders

Regie uit handen geven
‘Iedereen heeft een heel leven achter zich, met kinderen, werk, pijnlijke en gelukkige dingen,’ vertelt Malou. ‘En dan komt opeens het moment dat je hier in het verzorgingshuis zit. Je krijgt een slabbetje om bij het eten. Je kan niet meer goed lopen. Mensen hier zijn het leven aan het loslaten.’ Het is een confronterend contrast met haar eigen leven: ‘Ik kom en ga weer weg. Maar als je hier eenmaal woont, dan geef je die regie uit handen. Dan ben je afhankelijk van verplegers, verzorgers en een kok. Dat is niet altijd erg. Ik was laatst bij een klassieke-muziek-luistermiddag. Mensen genieten daar intens van.’ Maar Malou wijst ook achter zich. ‘Daar zit een vrouw alleen. Net zat de tafel vol, maar iedereen is weg want het koffieuurtje is voorbij. Deze vrouw blijft altijd zo achter, omdat ze vanwege haar rolstoel moet wachten tot ze wordt opgehaald. Ze kan het niet zelf.’

Urgentie
Hoe in deze context als kunstenaar aan de slag te gaan? ‘Ik wil eerst laten weten dat ik hier ben. Veel mensen komen hier samen in het atrium, maar sommige mensen blijven ook alleen op hun eigen kamer. Daarom heb ik iets gemaakt waarmee ik rond kan rijden.’ Tegen een grote niervormige plantenbak staat een geschakeld bouwsel van een oude rolstoel, een rollator en een postoel zonder po. Over een liggend rolstoelwiel hangt een gehaakt kleedje. ‘Mensen vragen: “Is dat nou kunst?” Het is een ding om contact te maken. En dat gebeurt. Mensen kennen me nu wel. Maar als ik terugkijk op mijn eerste dagen hier ben ik er eigenlijk best wel van in de war. Wat kan ik hier toevoegen? Wat is zinvol om te doen? Hoe vorm ik die verwarring om tot artistieke kwaliteit? Maar de urgentie is me wel duidelijk: hoe is er meer mogelijk als er door de beperkende werking van ouderdom steeds minder kan?’

Na 10 december zal Malou van Doormaal voorstellen presenteren aan bewoners en personeel van De Taling en aan geïnteresseerden. ‘Dan kan het ook eens ergens anders over gaan’ is een project van de Academie voor Beeldvorming in samenwerking met ouderenzorgorganisatie Van Neynsel en het Buurtcultuurfonds.